Sức ép bủa vây từ rào cản quốc tế

Báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy trong bốn tháng đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, khối lượng xuất khẩu cao su của nước ta đạt bốn trăm sáu mươi ba phẩy tám nghìn tấn với trị giá khoảng tám trăm sáu mươi phẩy chín triệu USD. Số liệu này phản ánh xu hướng phân hóa khá rõ rệt khi tăng trưởng hai phẩy bốn phần trăm về lượng nhưng lại giảm một phẩy bốn phần trăm về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng tư năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, hoạt động xuất khẩu mặt hàng này ước đạt bảy mươi ba phẩy sáu nghìn tấn, mang về kim ngạch khoảng một trăm bốn mươi sáu phẩy bảy triệu USD.

Cũng theo số liệu công bố của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá xuất khẩu bình quân toàn ngành cao su trong giai đoạn bốn tháng đầu năm ước chỉ đạt một nghìn tám trăm năm mươi sáu USD mỗi tấn, giảm ba phẩy tám phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Thực tế này cho thấy các doanh nghiệp trong nước đang phải gánh chịu tác động trực tiếp từ xu hướng giảm giá trên thị trường thế giới. Về cơ cấu thị trường tiêu thụ, Trung Quốc vẫn tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất khi chiếm tới sáu mươi sáu phẩy một phần trăm thị phần xuất khẩu cao su của Việt Nam.

Đại diện của Hiệp hội Cao su Việt Nam đánh giá rằng mặc dù hoạt động sản xuất và xuất khẩu nhìn chung vẫn duy trì được sự ổn định tương đối, song toàn ngành đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn từ cả phía thị trường tiêu thụ lẫn các rào cản nội tại. Sức ép lớn nhất hiện nay là sự sụt giảm giá trị của mặt hàng cao su thiên nhiên trên diện rộng khi kim ngạch bốn tháng chỉ đạt khoảng tám trăm sáu mươi tám triệu USD. Bên cạnh đó, sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc với tỷ trọng hơn sáu mươi chín phần trăm cũng khiến ngành hàng dễ gặp rủi ro trước những thay đổi chính sách đột ngột.

Ngoài ra, đại diện Hiệp hội Cao su Việt Nam cũng đưa ra cảnh báo về việc Trung Quốc dự kiến áp dụng chính sách ưu đãi thuế nhập khẩu đối với một số quốc gia châu Phi từ tháng năm năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Động thái này được dự báo sẽ làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với thị phần cao su của Việt Nam trong trung và dài hạn. Đồng thời, các quy định kỹ thuật khắt khe liên quan đến phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc từ những thị trường khó tính như Liên minh châu Âu cũng đang tạo ra rào cản lớn đối với người sản xuất trong nước.

Giải pháp đồng bộ nâng cao sức cạnh tranh

Nhận định từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy do chịu tác động tiêu cực từ việc các doanh nghiệp nhỏ và vừa buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt Quy định chống phá rừng từ ngày ba mươi tháng sáu nên mục tiêu xuất khẩu cả năm đã có sự điều chỉnh. Theo dự kiến, kim ngạch xuất khẩu cao su trong năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu chỉ đạt khoảng ba phẩy mười lăm tỷ USD, chấp nhận giảm bảy phẩy chín phần trăm so với năm trước. Bên cạnh đó, ngành còn phải đối mặt với nhiều hạn chế nội tại như diện tích canh tác già cỗi khiến năng suất suy giảm, trong khi tiến độ tái canh vẫn còn chậm.

Cũng theo phân tích từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năng lực chế biến sâu của các cơ sở sản xuất trong nước hiện vẫn còn hạn chế, dẫn đến tỷ trọng các dòng sản phẩm cao su có giá trị gia tăng cao chưa đạt như kỳ vọng. Ngành công nghiệp chế biến nội địa vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu và chịu áp lực cạnh tranh lớn từ các nguồn hàng giá rẻ. Ngoài ra, những vướng mắc về cơ chế chính sách như việc chậm hoàn thuế giá trị gia tăng cũng đang ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng xoay vòng vốn của doanh nghiệp.

Để nhanh chóng tháo gỡ khó khăn, đại diện Hiệp hội Cao su Việt Nam đề xuất trước mắt các bộ ngành cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp ổn định dòng tiền sản xuất thông qua việc đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế giá trị gia tăng. Đồng thời, việc triển khai các gói tín dụng ưu đãi phù hợp và tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại mang tính chiến lược cũng cần được đẩy mạnh. Các đơn vị xuất khẩu cần chủ động tìm kiếm và mở rộng thêm nhiều phân khúc thị trường mới ngoài Trung Quốc nhằm phân tán rủi ro và giảm bớt sự phụ thuộc thương mại.

Về định hướng chiến lược lâu dài, đại diện Hiệp hội Cao su Việt Nam khẳng định toàn ngành cần khẩn trương xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc ở cấp quốc gia gắn với việc cấp mã số vùng trồng. Cơ quan quản lý cũng cần thúc đẩy mạnh mẽ các dòng tín dụng xanh, đồng thời có những chính sách hỗ trợ thiết thực để khu vực kinh tế tiểu điền đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc tập trung phát triển các sản phẩm công nghiệp chế biến sâu có giá trị gia tăng cao, cùng với xây dựng thương hiệu Cao su Việt Nam bền vững, sẽ góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh của ngành trên thị trường toàn cầu.