Từ chính sách vĩ mô đến thực tiễn đồng ruộng phía Bắc

Sự kiện khởi động mô hình tại Hợp tác xã Hữu Chung, TP. Hải Phòng vào ngày 26/2 đã đánh dấu điểm hoàn tất chuỗi thí điểm quan trọng tại khu vực phía Bắc. Trước đó, các mô hình tương tự đã được kích hoạt tại Hưng Yên vào ngày 10/2 và Ninh Bình vào ngày 24/2. Đây là những hành động cụ thể nhằm triển khai Đề án "Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy.

Đáng chú ý, việc triển khai này nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tổ chức quốc tế như Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA). Tại Ninh Bình, sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính, địa phương này đã sở hữu vùng sản xuất lúa ổn định với diện tích trên 25.000 ha. Quy mô này tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng các vùng nguyên liệu hàng hóa lớn, giúp gạo Việt dễ dàng tiếp cận các tiêu chuẩn xanh của thị trường toàn cầu.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, các mô hình tại Đồng bằng sông Hồng vụ Đông Xuân 2026 sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV). Đây được coi là nền tảng kỹ thuật then chốt, giúp ngành lúa gạo Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước tham gia vào thị trường carbon trong tương lai.

Việc hợp lực đa bên giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp như Vinaseed, Công ty máy nông nghiệp Tư Sang đã tạo ra một chuỗi giá trị khép kín. Sự chuyển đổi này không chỉ đáp ứng yêu cầu về môi trường mà còn giải quyết bài toán thiếu hụt lao động nông thôn, hướng tới hình thành đội ngũ "công nhân nông nghiệp" chuyên nghiệp tại các địa phương.

Đòn bẩy kỹ thuật nâng cao giá trị và lợi ích kinh tế

Trọng tâm của cuộc cách mạng trên đồng ruộng chính là áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Tại Hải Phòng và Ninh Bình, các mô hình sử dụng giống lúa chất lượng cao như VNR20 và Thiên Ưu 8 với lượng gieo sạ chỉ khoảng 45 kg/ha. Đây là sự sụt giảm đáng kể so với phương thức truyền thống, giúp giảm chi phí đầu vào ngay từ đầu vụ sản xuất.

Công nghệ cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân bằng máy đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa dinh dưỡng cho cây lúa. Phân bón được vùi trực tiếp xuống đất theo nguyên tắc "4 đúng", giúp tăng hiệu quả hấp thụ, giảm số lần bón và hạn chế tối đa phát thải khí nhà kính. Bên cạnh đó, phương pháp quản lý nước tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) vừa giúp tiết kiệm tài nguyên nước, vừa tạo môi trường thuận lợi cho cây lúa sinh trưởng khỏe mạnh.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng từ IRRI khẳng định rằng canh tác phát thải thấp không phải là sự đánh đổi giữa môi trường và năng suất. Ngược lại, nếu thiết kế đúng cách, người nông dân sẽ đạt được lợi ích ba mặt: nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập và bảo vệ hệ sinh thái bền vững. Thực tế từ các mô hình thí điểm cho thấy nông dân đã giảm đáng kể chi phí giống và phân bón nhưng vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng hạt gạo.

Tại những cánh đồng như HTX Nam Cường hay HTX Hữu Chung, phương thức sản xuất mới đang dần định hình rõ nét. Hạt gạo Việt giờ đây không chỉ mang giá trị dinh dưỡng mà còn kết tinh giá trị của khoa học công nghệ và trách nhiệm với biến đổi khí hậu. Sự thay đổi từ những thửa ruộng nhỏ lẻ sang mô hình chuẩn hóa quy trình chính là bước chuyển mình để khẳng định vị thế thương hiệu gạo Việt trên lộ trình phát triển bền vững.