Sâm Ngọc Linh sở hữu lợi thế cạnh tranh hiếm có

Thông điệp này được nhấn mạnh tại hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh – Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu” do UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức ngày 2/8 trong khuôn khổ Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026.

Theo Viện Dược liệu (Bộ Y tế), sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) là loài đặc hữu hẹp của Việt Nam, phân bố chủ yếu ở vùng núi Ngọc Linh thuộc thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi, ở độ cao từ 1.500-2.100 mét.

Tiến sỹ Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu, cho biết sâm Ngọc Linh được xác định là dược liệu đặc hữu, quý hiếm của Việt Nam, đồng thời là sản phẩm quốc gia được ưu tiên đầu tư phát triển, hướng tới mục tiêu xây dựng thương hiệu có năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Các nghiên cứu đã xác định được 126 hợp chất, trong đó có 87 hợp chất saponin trong các bộ phận của sâm Ngọc Linh. Những hợp chất nổi trội này tạo nên giá trị riêng có, giúp sâm Ngọc Linh có lợi thế cạnh tranh so với nhiều loài sâm trên thế giới.

Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, trong những năm qua việc bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh luôn nhận được sự quan tâm của Chính phủ. Nổi bật là Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Đề án phát triển trung tâm công nghiệp dược liệu tại Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.

Thành phố cũng đã triển khai nhiều chương trình, đề án và nhiệm vụ khoa học công nghệ liên quan đến bảo tồn nguồn gen, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, theo ông Hồ Quang Bửu, việc phát triển sâm Ngọc Linh vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng, chuỗi liên kết còn hạn chế, công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh và công tác bảo vệ tài nguyên dược liệu còn đối mặt nhiều thách thức.

Không thể mãi bán củ thô nếu muốn xây dựng thương hiệu toàn cầu

Tại hội thảo, nhiều nhà khoa học và doanh nghiệp cho rằng muốn nâng giá trị thương hiệu sâm Ngọc Linh thì cần thay đổi cách khai thác và phát triển theo chuỗi giá trị.

Theo PGS.TS Trịnh Đăng Mậu, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, công nghệ chế biến sâu phải được định hướng theo mô hình khai thác toàn diện giá trị của cây sâm. Không chỉ củ sâm mà lá, thân, hoa, quả, hạt và cả sinh khối nuôi cấy in vitro đều có thể trở thành nguyên liệu để sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống chức năng và các chế phẩm sinh học.

Nhóm chuyên gia đến từ Hàn Quốc cho rằng ngành nhân sâm Hàn Quốc thành công nhờ sự kết hợp lâu dài giữa tri thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, công nghệ canh tác, kiểm soát chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, chính sách hỗ trợ và xây dựng thương hiệu quốc gia. Sâm Hàn Quốc được tinh chế thành nhiều sản phẩm và quảng bá rộng rãi trên toàn cầu, qua đó tạo ra giá trị kinh tế rất lớn.

Thực tế, theo số liệu từ các sở, ngành của thành phố Đà Nẵng, thị trường sâm Ngọc Linh hiện nay chủ yếu vẫn tiêu thụ trong nước, chỉ một số ít hàng hóa đi theo diện không chính thức qua Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia…

Hàng chục năm qua, cây sâm Ngọc Linh đã có quá trình “đi từ rừng núi xuống thành phố”. Từ chỗ chủ yếu bán củ thô, lá và cành, đến nay đã có hàng chục mặt hàng tinh chế hoặc kết hợp từ sâm được đưa ra thị trường. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư vùng trồng, hợp tác với các nhà khoa học và xây dựng nhà máy để tinh chiết, phát triển các sản phẩm công nghiệp từ sâm Ngọc Linh.

Ông Huỳnh Văn Thanh, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Trồng trọt, chế biến dược liệu Quảng Nam, cho rằng muốn tạo giá trị lớn từ sâm Ngọc Linh thì phải hình thành chuỗi liên kết sản xuất hàng hóa, không thể mãi bán củ thô như hiện nay.

Theo ông Thanh, cần phân công rõ vai trò trong chuỗi giá trị: người dân và doanh nghiệp tập trung trồng sâm, đơn vị khác đảm nhận chế biến, doanh nghiệp chuyên trách quảng bá và tìm thị trường, các nhà khoa học phụ trách kiểm nghiệm và khẳng định giá trị, còn Nhà nước đóng vai trò hậu thuẫn và làm bệ đỡ.

Ông Thanh cho biết nguồn sâm Ngọc Linh hiện khá dồi dào, nhưng khó nhất vẫn là con đường xuất khẩu. Dù doanh nghiệp đã hợp tác để phát triển nhiều sản phẩm chuyên sâu, thị trường tiêu thụ vẫn chủ yếu quanh quẩn trong nước và giá trị chưa đạt kỳ vọng.

Bà Huỳnh Thị Lệ Huyền, bộ phận pháp chế Công ty TNHH Sâm Sâm, cũng cho biết doanh nghiệp rất mong muốn đưa sản phẩm ra nước ngoài giới thiệu, nhưng vẫn còn nhiều rào cản. Dù đã phát triển hàng chục sản phẩm từ sâm, thị trường chủ yếu vẫn phục vụ trong nước và chưa có các đối tác quốc tế với số lượng lớn.

Hội thảo đã tập hợp 25 bài tham luận của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước và quốc tế, tập trung vào các kết quả nghiên cứu về bảo tồn nguồn gen, công nghệ sinh học, công nghệ chế biến, tiêu chuẩn hóa chất lượng, phát triển sản phẩm, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, xây dựng chuỗi giá trị và phát triển thị trường đối với sâm Ngọc Linh và các dược liệu có giá trị của Việt Nam.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng mục tiêu không chỉ là mở rộng vùng trồng, mà phải hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến sâu đến thương mại hóa. Đây được xem là nền tảng để sâm Ngọc Linh từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế và hiện thực hóa giấc mơ trở thành thương hiệu toàn cầu.