Ngày 27/8, Hội nghị Bộ trưởng Du lịch Campuchia - Lào - Myanmar - Việt Nam (CLMV) lần thứ 8 và Hội nghị Bộ trưởng Du lịch Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyawady - Chao Phraya - Mekong (ACMECS) lần thứ 7 diễn ra trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch Quốc tế TP Hồ Chí Minh lần thứ 20 (ITE HCMC 2026). Theo cơ chế luân phiên, CLMV lần thứ 8 do Việt Nam làm Chủ tịch, trong khi ACMECS lần thứ 7 do Myanmar làm Chủ tịch. Việt Nam đăng cai và bảo đảm địa điểm, công tác tổ chức hai hội nghị tại TP Hồ Chí Minh.

Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý du lịch Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Các bên đánh giá kết quả hợp tác thời gian qua, trao đổi giải pháp nâng cao khả năng thích ứng của ngành du lịch và thống nhất định hướng phát triển tiểu vùng Mekong thành khu vực điểm đến hấp dẫn, có trách nhiệm và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Một trong những kết quả quan trọng của hai hội nghị là các nước thống nhất kế hoạch hợp tác du lịch giai đoạn 2026 - 2028, tập trung vào liên kết điểm đến, xúc tiến chung, xây dựng sản phẩm xuyên biên giới, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển du lịch bền vững dựa vào cộng đồng.

Trong định hướng này, ẩm thực và sản vật địa phương có nhiều dư địa để trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Mỗi quốc gia, mỗi vùng đất trong tiểu vùng Mekong đều sở hữu những nguyên liệu, món ăn, cách chế biến và câu chuyện văn hóa riêng. Khi được kết nối thành các hành trình liên quốc gia, những giá trị này không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của du khách mà còn trở thành phương tiện để giới thiệu lịch sử, phong tục và lối sống của cộng đồng địa phương.

Thay vì chỉ dừng ở việc thưởng thức một món ăn, du khách có thể trải nghiệm toàn bộ câu chuyện phía sau sản phẩm: đến vùng nguyên liệu, tìm hiểu cách sản xuất, tham gia chế biến, thưởng thức món ăn và mua đặc sản về làm quà. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế du lịch trải nghiệm, khi du khách ngày càng quan tâm đến những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mang bản sắc địa phương và tạo ra giá trị thực cho cộng đồng.

Thông điệp “Bốn quốc gia, Một điểm đến” của CLMV và “Năm quốc gia, Một điểm đến” của ACMECS tiếp tục được xác định là định hướng xuyên suốt. Thay vì quảng bá từng thị trường riêng lẻ, các quốc gia hướng tới kết nối những điểm đến, sản phẩm và hành trình để du khách có thể trải nghiệm nhiều vùng đất trong cùng một chuyến đi.

Ẩm thực có thể đóng vai trò là sợi dây kết nối tự nhiên trong những hành trình này. Từ các phiên chợ địa phương, làng nghề, vùng sản xuất nông sản đến các lễ hội truyền thống, mỗi điểm dừng đều có thể trở thành một trải nghiệm đặc sắc.

Cùng với ẩm thực, du lịch cộng đồng được xác định là một hướng đi quan trọng nhằm đưa lợi ích từ tăng trưởng du lịch đến gần người dân hơn. Tại các vùng sâu, vùng xa và khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số, những giá trị như kiến trúc nhà ở, nghề thủ công, ẩm thực, lễ hội và nghệ thuật truyền thống có thể được phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng nếu được khai thác phù hợp.

Khi người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, chế biến và giới thiệu món ăn, sản xuất đặc sản, tổ chức trải nghiệm hoặc quản lý điểm đến, nguồn thu từ du lịch có cơ hội được giữ lại nhiều hơn tại địa phương. Đặc biệt, với các sản phẩm nông nghiệp và đặc sản vùng miền, du lịch có thể mở thêm đầu ra cho người sản xuất. Một sản phẩm vốn chỉ được tiêu thụ tại địa phương có thể trở thành quà tặng du lịch, sản phẩm trải nghiệm hoặc một phần của chuỗi dịch vụ phục vụ du khách.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc phát triển sản phẩm du lịch ẩm thực và đặc sản cần gắn với bảo vệ cảnh quan, môi trường, bảo đảm chất lượng sản phẩm và giữ gìn bản sắc. Việc khai thác quá mức hoặc thương mại hóa thiếu kiểm soát có thể làm giảm giá trị vốn có của những sản phẩm này.

Do đó, cộng đồng cần được tham gia thực chất từ khâu xây dựng sản phẩm, lựa chọn nguyên liệu, kể câu chuyện văn hóa đến tổ chức dịch vụ và phân phối lợi ích. Theo các báo cáo được trình bày tại hai hội nghị, trong 6 tháng đầu năm 2026, khu vực CLMV đón khoảng 17,1 triệu lượt khách quốc tế. Cùng thời gian, năm nước ACMECS đón khoảng 33,08 triệu lượt khách.

Lượng khách đi lại giữa các nước thành viên đạt khoảng 4,25 triệu lượt, tương đương gần 13% tổng lượng khách. Trong năm 2025, tiểu vùng ACMECS đón khoảng 65,27 triệu lượt khách quốc tế, mang lại doanh thu du lịch khoảng 94,08 tỷ USD. Những con số này cho thấy quy mô đáng kể của thị trường, đồng thời mở ra dư địa lớn để gia tăng khách nội khối thông qua các tuyến du lịch liên quốc gia, kết nối giao thông thuận tiện và hoạt động quảng bá chung.

Nếu được thiết kế hợp lý, các tuyến du lịch có thể kết hợp tham quan di sản, trải nghiệm thiên nhiên với khám phá ẩm thực và sản vật. Du khách từ đó không chỉ “đi qua” nhiều quốc gia mà có thêm lý do để lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại.

Phát biểu tại hội nghị, bà Lâm Thị Phương Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, đề nghị các quốc gia tiếp tục chung tay chuyển những cam kết thành chương trình, tuyến và sản phẩm du lịch cụ thể. CLMV đặt mục tiêu phấn đấu duy trì tăng trưởng hai con số về lượng khách quốc tế trong giai đoạn 2026 - 2028, qua đó nâng cao sức cạnh tranh chung của khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu, các nước cần phối hợp xúc tiến tại những thị trường trọng điểm, xây dựng hành trình nhiều quốc gia, tăng kết nối đường bộ và hàng không, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp hình thành chuỗi cung ứng dịch vụ chung.

Trong đó, việc xây dựng các tuyến du lịch chuyên đề về ẩm thực, nông sản, làng nghề và sản vật địa phương có thể trở thành một hướng đi giàu tiềm năng, giúp tạo thêm những trải nghiệm khác biệt cho du khách. Để biến ẩm thực và đặc sản thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh, các chuyên gia cho rằng không nên chỉ tập trung vào việc quảng bá món ăn mà cần xây dựng câu chuyện và trải nghiệm xung quanh sản phẩm.

Một món ăn ngon có thể thu hút du khách một lần, nhưng câu chuyện về nguồn nguyên liệu, người làm ra sản phẩm, tập quán cộng đồng và không gian thưởng thức mới có thể tạo nên trải nghiệm đáng nhớ. Đây cũng là cơ hội để các địa phương trong tiểu vùng Mekong liên kết thay vì cạnh tranh đơn lẻ. Mỗi điểm đến có thể giữ bản sắc riêng nhưng cùng tham gia một chuỗi trải nghiệm rộng hơn, trong đó ẩm thực đóng vai trò như “cánh cửa” dẫn du khách đến với văn hóa bản địa.

Khi những cam kết hợp tác CLMV và ACMECS được cụ thể hóa thành các tuyến du lịch, sản phẩm ẩm thực, đặc sản và trải nghiệm cộng đồng, giá trị du lịch sẽ không chỉ được đo bằng số lượng khách hay doanh thu. Quan trọng hơn, những sản vật của địa phương có thêm thị trường, người dân có thêm sinh kế, nghề truyền thống có thêm cơ hội được gìn giữ và văn hóa bản địa được kể lại theo một cách gần gũi với du khách quốc tế.

Đó có thể là nền tảng để tiểu vùng Mekong hình thành một hệ sinh thái du lịch đặc sắc, nơi mỗi món ăn, sản vật và câu chuyện địa phương đều góp phần tạo nên sức hút chung của một điểm đến liên quốc gia.