Thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới, khu vực hợp tác xã tại Tây Ninh đang từng bước khẳng định vai trò nòng cốt trong tổ chức lại sản xuất, liên kết nông dân và xây dựng các chuỗi giá trị nông sản. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, nhiều hợp tác xã vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn về vốn, nhân lực, năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Tại xã Tân Phú, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung hiện phát triển 100 ha mãng cầu đạt tiêu chuẩn VietGAP với sản lượng khoảng 3.000 tấn mỗi năm và sở hữu sản phẩm OCOP 4 sao. Tuy nhiên, phần lớn giá trị vẫn phụ thuộc vào tiêu thụ trái tươi, thời gian bảo quản ngắn và dễ chịu tác động bởi biến động của thị trường.

Ông Lê Minh Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợ p tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung cho biết, đơn vị đang định hướng phát triển mô hình “từ vườn mãng cầu đến trải nghiệm văn hóa nông nghiệp”, kết hợp sản phẩm OCOP với du lịch cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu và số hóa truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Để mô hình phát triển bền vững, hợp tác xã cần thêm sự hỗ trợ về hạ tầng giao thông, xúc tiến thương mại, kết nối tour tuyến và đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân.

Trong khi đó, Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Thạnh, xã Mỹ Hạnh, đang tập trung xây dựng chuỗi giá trị rau màu sạch với 40,5 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và liên kết thêm 30 ha với các thành viên. Toàn bộ quy trình sản xuất được số hóa thông qua phần mềm FaceFarm nhằm bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Nguyễn Quốc Cường, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Thạnh, thách thức lớn nhất hiện nay là thị trường chưa tạo được sự khác biệt rõ ràng giữa sản phẩm sản xuất theo chuỗi giá trị với sản phẩm thông thường. Trong khi đó, chi phí đầu tư cho sản xuất sạch, ứng dụng công nghệ và kiểm soát chất lượng lại cao hơn đáng kể.

“Giá bán chưa phản ánh đúng giá trị của sản phẩm sạch khiến nhiều hợp tác xã gặp khó khăn trong mở rộng sản xuất. Bên cạnh đó, nhu cầu vốn rất lớn nhưng khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng vẫn còn hạn chế”, ông Cường chia sẻ.

Cùng với đó, Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Phúc Lợi, phường Bình Minh, đang phát triển gần 3 ha dưa lưới công nghệ cao theo tiêu chuẩn VietGAP với sản lượng khoảng 300 tấn mỗi năm. Hợp tác xã không chỉ liên kết sản xuất với nhiều hộ dân mà còn mở rộng chế biến các sản phẩm từ dưa lưới nhằm gia tăng giá trị.

Ông Phạm Ngọc Hải, Giám đốc hợp tác xã cho biết, nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn. Riêng hệ thống nhà màng, tưới tự động, kho bảo quản và công nghệ kiểm soát môi trường sản xuất đã cần khoảng 5 tỷ đồng mỗi héc ta. Trong khi phần lớn thành viên đã sử dụng tài sản để thế chấp trước đó nên việc tiếp cận các khoản vay mới gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực quản trị hiện đại vẫn là bài toán lớn đối với nhiều hợp tác xã.

Thực tế cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế tập thể hiện nay không còn nằm ở nhận thức mà chính là năng lực cạnh tranh. Vốn, công nghệ, chuyển đổi số, nhân lực chất lượng cao và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị đang trở thành những yếu tố quyết định sự phát triển của hợp tác xã trong bối cảnh mới.

Theo ông Trương Tấn Đạt, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, kinh tế tập thể và hợp tác xã là thành phần kinh tế quan trọng trong nền kinh tế nhiều thành phần, giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức lại sản xuất nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân.

Giai đoạn 2021-2025, Tây Ninh đã hỗ trợ thành lập mới 121 hợp tác xã nông nghiệp, nâng tổng số hợp tác xã lĩnh vực nông nghiệp lên 370 đơn vị; tổ chức 50 lớp đào tạo cho hơn 2.400 lượt cán bộ hợp tác xã; hỗ trợ 61 hợp tác xã triển khai 29 dự án và 37 kế hoạch liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với tổng kinh phí hơn 61,7 tỷ đồng.

Địa phương cũng hỗ trợ 92 hợp tác xã áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, xây dựng 31 sản phẩm OCOP và cấp 117 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 1.470 ha phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand và Hàn Quốc.

Dù vậy, nhiều hợp tác xã vẫn còn hạn chế về năng lực quản trị, khó tiếp cận tín dụng, thiếu nhân lực chất lượng cao và chưa chủ động mở rộng thị trường. Một số đơn vị hoạt động cầm chừng hoặc còn tâm lý trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước.

Giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh xác định phát triển hợp tác xã kiểu mới theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông sản.

Theo ông Trương Tấn Đạt, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục hỗ trợ các hợp tác xã áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, xây dựng mã số vùng trồng, phát triển sản phẩm OCOP, đẩy mạnh thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và nhân rộng các mô hình hoạt động hiệu quả.

Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn cho biết, tỉnh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số, phát triển nhanh và bền vững, từng bước trở thành cực tăng trưởng mới và cửa ngõ kết nối quốc tế quan trọng của vùng kinh tế phía Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, khu vực kinh tế tập thể cần được củng cố mạnh mẽ hơn, chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động, lấy lợi ích của thành viên làm trung tâm.

Tỉnh sẽ tập trung xây dựng các mô hình hợp tác xã gắn với chuỗi giá trị và sản phẩm chủ lực; tăng cường liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo; thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong quản trị, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và phát triển sản xuất bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khu vực kinh tế tập thể Tây Ninh đang đứng trước thời cơ lớn để bứt phá. Khi những điểm nghẽn về vốn, nhân lực, công nghệ và thị trường được tháo gỡ đồng bộ, các hợp tác xã sẽ không chỉ tạo sinh kế bền vững cho thành viên mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và đội ngũ nông dân văn minh theo định hướng phát triển của Trung ương trong kỷ nguyên mới.