Sau khi đưa ra những cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị COP26 về đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và cắt giảm ít nhất 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với mức phát thải năm 2020, Việt Nam đang từng bước chuyển các mục tiêu quốc tế thành những quy định pháp lý có tính ràng buộc đối với doanh nghiệp và các ngành kinh tế.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục là thách thức lớn đối với tăng trưởng bền vững, việc kiểm soát khí mê-tan đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu. Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, khí mê-tan (CH₄) có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm, khiến việc cắt giảm loại khí này được xem là giải pháp mang lại hiệu quả nhanh trong cuộc chiến ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), nếu lượng phát thải mê-tan được cắt giảm mạnh trong thập kỷ này, tốc độ gia tăng nhiệt độ toàn cầu trước năm 2050 có thể được kiềm chế đáng kể. Chính vì vậy, tại Hội nghị COP26 tổ chức ở Glasgow năm 2021, hơn 150 quốc gia đã tham gia Cam kết Toàn cầu về giảm phát thải khí mê-tan. Việt Nam không chỉ tham gia sáng kiến này mà còn đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, đồng thời cam kết giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật, chuyển từ các biện pháp khuyến khích sang cơ chế quản lý bắt buộc đối với hoạt động kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính. Theo các chuyên gia môi trường, bước chuyển quan trọng nhất hiện nay là yêu cầu các doanh nghiệp phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo quy định.

Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone đã tạo nền tảng pháp lý cho quá trình này. Theo đó, nhiều doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, giao thông, xây dựng, chất thải và nông nghiệp phải thực hiện kiểm kê phát thải định kỳ. Trong số các loại khí nhà kính, khí mê-tan được xác định là đối tượng cần ưu tiên kiểm soát do phát sinh với khối lượng lớn từ hoạt động chăn nuôi, canh tác lúa nước, xử lý chất thải và khai thác năng lượng.

Việc kiểm kê phát thải bắt buộc cũng đang làm thay đổi cách thức quản trị của cộng đồng doanh nghiệp. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, lợi nhuận và sản lượng thì nay lượng phát thải carbon và khí mê-tan cũng trở thành chỉ số quan trọng cần được theo dõi, đo lường và quản lý.

Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường carbon trong nước sẽ từng bước được vận hành từ năm 2025 và tiếp tục hoàn thiện trong các giai đoạn tiếp theo. Khi đó, phát thải khí nhà kính không chỉ là vấn đề môi trường mà còn trở thành yếu tố có giá trị kinh tế thông qua hoạt động mua bán hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho biết nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện đã yêu cầu các nhà cung cấp kê khai lượng phát thải trong quá trình sản xuất nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ những thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Xu hướng này cho thấy giảm phát thải đang trở thành một tiêu chí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Trung Thực, Viện trưởng Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (VCCI), cho rằng các tiêu chuẩn ESG cùng báo cáo phát triển bền vững đã trở thành yêu cầu phổ biến trong hoạt động thương mại quốc tế. Nhiều nhà đầu tư, tổ chức tài chính và đối tác nước ngoài hiện yêu cầu doanh nghiệp công khai dữ liệu phát thải theo các tiêu chuẩn minh bạch, có thể kiểm chứng và được kiểm toán độc lập.

Theo các chuyên gia, Việt Nam đang sở hữu lợi thế khi quá trình chuyển đổi xanh diễn ra đồng thời với quá trình tái cơ cấu nền kinh tế. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, việc giảm phát thải mê-tan sẽ không chỉ giúp thực hiện các cam kết quốc tế mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và gia tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu nguồn nhân lực có chuyên môn về kiểm kê khí nhà kính và quản trị carbon. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư cho công nghệ giảm phát thải còn khá cao trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn gặp hạn chế về nguồn lực tài chính.

Để việc triển khai các cam kết tại COP26 đạt hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp về đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, tư vấn kỹ thuật và tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Song song với đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải minh bạch, thống nhất phương pháp kiểm kê và hoàn thiện hạ tầng phục vụ thị trường carbon sẽ là những điều kiện quan trọng giúp Việt Nam thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, việc luật hóa các cam kết quốc tế không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với các tiêu chuẩn toàn cầu, nâng cao sức cạnh tranh và hướng tới mô hình phát triển xanh, bền vững trong dài hạn.