Hệ sinh thái đối mặt thách thức từ quản lý tự phát

Theo báo Phú Thọ, từ những năm 1958, các đàn chim, cò đã bắt đầu tìm về đây trú ẩn. Chúng chỉ chọn dừng chân và sinh sống trong khuôn viên đất của một gia đình nông dân. Sự hiện diện của những tán cây cổ thụ già cỗi cùng không gian thanh bình đã biến nơi này thành ngôi nhà chung lý tưởng cho động vật hoang dã. Vườn cò Hải Lựu là kho tàng tài nguyên quý báu. Nhiều công trình nghiên cứu chỉ ra rằng, các loài cò làm tổ tại đây có tính đa dạng di truyền rất cao, bao gồm nhiều loài quý hiếm như cò bợ, cò ruồi, cò xanh, cò lửa. Tiếng lành đồn xa, địa danh này là điểm hẹn lý tưởng của đông đảo du khách.

Nhìn từ xa, cánh đồng dừa xanh ngát được tô điểm bởi lạch nước đầy ắp tôm cá. Đây là nguồn thức ăn tự nhiên thu hút chim muông. Mỗi hoàng hôn, khung cảnh hàng ngàn cánh cò trắng rợp trời rủ nhau bay về tổ tạo nên cảnh tượng kỳ vĩ, tách biệt hoàn toàn sự xô bồ của nhịp sống đô thị hiện đại. Bà Vũ Thị Khiêm (85 tuổi), chủ nhân và là người dành trọn cuộc đời gìn giữ mảnh đất này, chia sẻ: "Khu vực vườn có diện tích mười lăm hecta, khu vực cò sinh sản chiếm năm hecta. Ở đây có đủ loại cò đa sắc màu. Bố tôi căn dặn đất lành thì chim đậu, chim về là điềm báo gia đình thịnh vượng, là tài sản vô giá của tự nhiên nên phải ra sức bảo vệ. Thấm nhuần lời dạy đó, suốt bảy mươi tư năm qua, gia đình tôi chưa từng chặt phá một cây cổ thụ nào. Chúng tôi luôn nỗ lực trồng thêm các loại cây lâu năm như giổi, lát, mít, sưa và đặc biệt là tre để tạo độ ấm, che chở cho đàn cò".

Dù thu nhập eo hẹp, bà vẫn kiên quyết không khai thác gỗ. Tuy nhiên, hệ sinh thái đang đối mặt nhiều thách thức. Nguồn thức ăn tự nhiên cạn kiệt, kết hợp săn bắt trái phép, lượng cò đã giảm sút đáng kể. Quản lý du lịch mới dừng ở mức tự phát. Du khách Nguyễn Đình Hiếu bày tỏ: "Tôi ấn tượng trước không gian xanh mát và không khí trong lành tại vườn cò. Những gốc cây cổ thụ là minh chứng cho sự hy sinh của gia đình bà Khiêm. Cảnh các con nhỏ ngắm đàn cò đậu trên lũy tre mang lại cảm giác hoài niệm rất đậm đà. Nhưng tôi tiếc nuối khi chứng kiến nhiều cây bị gãy đổ sau bão mà chưa có kinh phí phục hồi. Diện tích đất ngập nước bị thu hẹp cũng ảnh hưởng trực tiếp môi trường sống của cò. Nơi này rất cần một quy hoạch tổng thể bài bản để phát triển".

Chiến lược nâng tầm giá trị du lịch sinh thái bền vững

Đứng trước bài toán tiếp nối thế hệ và nâng tầm giá trị khu vườn, chị Nguyễn Ngọc Hiên (cháu nội bà Khiêm) đã bắt đầu triển khai các dự án đổi mới dựa trên nền tảng tôn trọng tự nhiên. Chị Hiên trăn trở: "Từ nhỏ lớn lên tại đây, tôi hiểu được nỗi vất vả của bà. Toàn bộ tiền hỗ trợ bà đều dùng để thuê người phát cỏ, chăm sóc cây cối nên cuộc sống rất eo hẹp. Nếu chỉ giữ khu rừng cho riêng gia đình thì quá lãng phí. Vì vậy, tôi quyết định cải tạo, dựng thêm một số chòi nghỉ, không gian cắm trại sạch sẽ để đón tiếp các đoàn khách muốn lưu trú, trải nghiệm không gian tĩnh mịch. Mục tiêu lớn nhất của tôi không phải là làm giàu nhanh chóng, mà là chia sẻ giá trị xanh của khu rừng đến cộng đồng, đồng thời có thêm nguồn kinh phí tái đầu tư, giảm bớt gánh nặng cho bà và giúp khu rừng được bảo tồn trường tồn qua nhiều thế hệ".

Nhìn lại chặng đường đã qua, các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương tỉnh Phú Thọ đã có những nhận thức đúng đắn và hành động cụ thể bảo vệ lá phổi xanh này. Nhiều giải pháp đồng bộ đã được triển khai như đầu tư tuyến đường giao thông kiên cố dẫn vào vườn, hỗ trợ xây dựng hàng trăm cột bê tông, quây lưới bảo vệ ranh giới và cấp kinh phí hỗ trợ thường niên cho gia đình quản lý. Tuy nhiên, để tạo ra bước đột phá mạnh mẽ, biến Vườn cò Hải Lựu thành một trung tâm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng hấp dẫn, đòi hỏi phải có tầm nhìn dài hạn và những chiến lược căn cơ hơn nữa.

Ngành chức năng cần phối hợp chặt chẽ với người dân để quy hoạch lại cánh đồng dừa, duy trì lượng nước ổn định, nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi săn bắn bừa bãi và đẩy mạnh việc trồng mới các loại cây lâm nghiệp lâu năm. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch kết hợp với văn hóa bản địa, kết nối tuyến du lịch sinh thái vườn cò Hải Lựu với lễ hội chọi trâu truyền thống và các làng nghề thủ công lân cận.

Việc xây dựng hệ thống đài quan sát, chòi trải nghiệm khoa học sẽ là điểm nhấn thu hút học sinh, sinh viên và các chuyên gia đến nghiên cứu, thúc đẩy mô hình du lịch giáo dục môi trường. Sự kết hợp hài hòa giữa nỗ lực của người dân địa phương, định hướng của chính quyền và ý thức cộng đồng chính là chìa khóa để bảo tồn trọn vẹn vẻ đẹp hoang sơ của vườn cò Hải Lựu, biến nơi đây thành điểm sáng trên bản đồ du lịch Việt Nam.