Hành trình thăng hạng và khẳng định vị thế quốc tế

Tối 29/9 theo giờ Việt Nam, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 tại Thụy Sĩ. Báo cáo ghi nhận Việt Nam xếp hạng 43 trên tổng số 139 quốc gia và nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm trước. Nhìn lại bức tranh dài hạn, từ vị trí 59 vào năm 2016, Việt Nam đã cải thiện tổng cộng 16 bậc sau một thập kỷ. Đây là quỹ đạo tăng trưởng phản ánh sự chuyển dịch mô hình phát triển kinh tế xã hội dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ thay vì phụ thuộc vào thâm dụng lao động hay khai thác tài nguyên.

Trong tương quan so sánh quốc tế, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ 2 trong nhóm các quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp, chỉ xếp sau Ấn Độ. Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam vượt qua Thái Lan để vươn lên đứng thứ 3 khu vực, bám sát Singapore và Malaysia. Kết quả này không chỉ hoàn thành chỉ tiêu do Chính phủ giao tại Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026 mà còn vượt mục tiêu tại Nghị quyết số 01/NQ-CP. Đặc biệt, Việt Nam xác lập kỷ lục 16 năm liên tiếp duy trì kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn kỳ vọng so với mức độ phát triển kinh tế, đồng thời là một trong số ít các quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013.

Dấu ấn vượt trội về đầu ra và sức mạnh công nghệ

Động lực đóng góp lớn nhất vào kết quả chung năm nay đến từ sự cải thiện vượt bậc của phân nhóm chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo. Thứ hạng đầu ra của Việt Nam tăng 2 bậc so với năm trước, vươn từ vị trí 37 lên xếp thứ 35 toàn cầu. Việc thứ hạng kết quả đầu ra liên tục cao hơn thứ hạng chung cho thấy năng lực hấp thụ công nghệ, khả năng sáng tạo và hiệu quả thương mại hóa các giải pháp nghiên cứu vào hoạt động sản xuất kinh doanh đang ngày càng được tối ưu hóa.

Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn duy trì các chỉ số đứng đầu thế giới gồm tỉ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỉ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Quốc gia cũng lọt top 10 thế giới ở các chỉ số quan trọng như tỉ trọng nhập khẩu công nghệ cao, số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng, tốc độ tăng năng suất lao động. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ghi nhận kết quả bứt phá với ba kỳ lân giá trị hàng tỉ đô la, các hoạt động nghiên cứu hợp tác với khu vực doanh nghiệp của khối đại học được cải thiện rõ rệt, thu hút tốt dòng vốn đầu tư mạo hiểm và mở rộng các trung tâm nghiên cứu.

Những việc cần làm để chinh phục các mục tiêu chiến lược

Đánh giá về bước tiến này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc là một kết quả rất đáng ghi nhận. Sự thăng hạng đến từ tinh thần triển khai quyết liệt, thể hiện qua sự tăng trưởng mạnh mẽ của nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ, hệ thống chính sách pháp luật từng bước được hoàn thiện và sự tham gia tích cực của các bên liên quan từ Nhà nước, doanh nghiệp đến các viện nghiên cứu.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu vào năm 2030 và nhóm 30 quốc gia dẫn đầu vào năm 2045, ông đánh giá có rất nhiều việc phải làm. Đầu tiên, chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghệ chiến lược, cần tiếp tục nâng cao. Thứ hai là phải đẩy mạnh công bố khoa học quốc tế và gia tăng số lượng bằng sáng chế. Đây là những sản phẩm có liên quan trực tiếp đến năng lực đổi mới sáng tạo.

Vấn đề thứ ba được tư lệnh ngành nhấn mạnh là sự tham gia của doanh nghiệp vào các hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển. Trong giai đoạn tới, các doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ hơn nữa, cả về tài chính và con người, từng bước đưa công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và tăng năng suất lao động. Bộ trưởng khẳng định chỉ khi các doanh nghiệp thực sự vào cuộc, chúng ta mới có thể đạt được các mục tiêu về đổi mới sáng tạo theo tầm nhìn đến năm 2030 và năm 2045.