Chu kỳ dịch rút ngắn và nỗi lo dịch chồng dịch

Theo dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), nếu như trước đây chu kỳ bùng phát các đợt dịch sốt xuất huyết lớn thường lặp lại khoảng 5 năm một lần, thì do những tác động của biến đổi khí hậu và sự dịch chuyển dân cư, khoảng cách này đã rút ngắn chỉ còn 3 - 4 năm. Điển hình, sau các đỉnh dịch vào năm 2016, 2019 và 2022, năm 2026 được dự báo tiếp tục là một năm bùng phát mạnh mẽ tại khu vực phía Nam cũng như trên cả nước.

Điểm đáng lo ngại nhất trong mùa dịch năm nay là nguy cơ "dịch chồng dịch". Người dân, đặc biệt là trẻ em, đang phải đối mặt cùng lúc với ba căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: sốt xuất huyết, tay chân miệng và não mô cầu. Sự xuất hiện đồng thời của các dịch bệnh này không chỉ làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo mà còn đe dọa gây quá tải cho hệ thống điều trị tuyến cuối.

Đánh giá về đặc tính của vi rút gây bệnh trong giai đoạn hiện nay, Thạc sĩ - bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương, Phó khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) cho hay: “Đến nay, chúng tôi chưa ghi nhận sự thay đổi bất thường về độc lực của virus sốt xuất huyết; chủng DENV-2 vẫn đang phổ biến hơn. Tình trạng sốc vẫn diễn ra theo quy luật, thường bắt đầu từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh - giai đoạn giảm sốt dễ dẫn đến chủ quan. Các ca biến chứng nghiêm trọng phần lớn rơi vào nhóm trẻ có bệnh nền, hoặc do phụ huynh chủ quan đưa trẻ nhập viện quá trễ”.

Không còn là bệnh của riêng trẻ nhỏ

Một trong những thay đổi lớn nhất về mặt dịch tễ của bệnh sốt xuất huyết hiện nay là sự dịch chuyển về độ tuổi mắc bệnh. Nếu như hơn 10 năm trước, khoảng 60 - 70% số ca mắc là trẻ dưới 15 tuổi, thì hiện tại tỷ lệ mắc bệnh giữa trẻ em và người lớn gần như ngang bằng nhau. Thậm chí, theo ghi nhận của HCDC, nhóm người bệnh từ 15 tuổi trở lên hiện chiếm trên 50% tổng số ca mắc, tập trung nhiều ở lứa tuổi thanh thiếu niên và người lao động (16 - 30 tuổi).

Rào cản lớn nhất trong công tác phòng chống dịch ở người trưởng thành chính là tâm lý chủ quan. Rất nhiều người trẻ mang suy nghĩ bệnh "không nghiêm trọng với mình" hoặc nhầm lẫn triệu chứng sốt xuất huyết với cảm cúm thông thường. Họ tự ý mua thuốc điều trị, cố gắng đi làm khi đang bệnh, dẫn đến tình trạng suy đa tạng do nhập viện muộn.

Tuy nhiên, dù tỷ lệ người lớn mắc bệnh gia tăng, trẻ em vẫn là nhóm đối tượng vô cùng yếu thế. Trẻ nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi có nguy cơ rơi vào tình trạng sốc và suy đa tạng cao hơn rất nhiều. Nhấn mạnh thêm về nhóm nguy cơ cao, bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương chia sẻ: “Hiện nay, các ca biến chứng nghiêm trọng phần lớn rơi vào nhóm trẻ có bệnh nền. Vì vậy, đây là nhóm cần được theo dõi sát trong quá trình điều trị”.

Sai lầm chết người khi hạ sốt và cách phòng trị bệnh

Sự nguy hiểm và "đánh lừa" lớn nhất của sốt xuất huyết nằm ở giai đoạn hạ sốt. Trong 2-3 ngày đầu, bệnh nhân thường sốt cao, đau đầu dữ dội, đau hốc mắt và phát ban – những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm. Nếu là cảm cúm thông thường, khi hạ sốt, người bệnh sẽ dần tỉnh táo và ăn uống bình thường trở lại. Ngược lại, với sốt xuất huyết, từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, khi cơn sốt bắt đầu thuyên giảm lại chính là thời điểm nguy hiểm nhất. Lúc này, người bệnh có thể diễn tiến nặng với các dấu hiệu lừ đừ, chán ăn, nôn ói, đau bụng dữ dội vùng gan, tay chân lạnh, hoặc xuất huyết bất thường (chảy máu cam, đi tiêu phân đen).

Sự chủ quan trong giai đoạn này đã dẫn đến những hậu quả vô cùng xót xa. Chi phí điều trị cho một ca sốc nặng, phải lọc máu hay thở máy có thể lên tới 500 - 600 triệu đồng. Phó giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam ngậm ngùi chia sẻ: “Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được các cháu,”

Để bảo vệ bản thân và gia đình, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc giảm đau Ibuprofen vì có thể gây xuất huyết nội tạng nghiêm trọng. Chỉ nên dùng Paracetamol đơn chất (liều 10 - 15 mg/kg/lần, cách nhau 4 - 6 tiếng) kết hợp uống nhiều Oresol để bù nước. Đặc biệt, việc chủ động tiêm vắc xin, ngủ màn, và triệt tiêu các ổ nước đọng quanh nhà là những biện pháp sống còn.

Cảnh báo về tình hình dịch bệnh sắp tới, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM) đưa ra lời khuyên: “Nguy cơ bùng phát dịch sốt xuất huyết năm 2026 là rất lớn, kéo dài đến hết năm, với chủng virus DENV-2 độc lực cao, diễn tiến bệnh nhanh với các triệu chứng không điển hình ở cả trẻ em và người lớn. Do đó cần nâng cao công tác diệt trừ muỗi và lăng quăng (bọ gậy), uống nhiều nước và không nên chủ quan tự điều trị tại nhà nếu bị sốt”.