Tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu đặt phát triển YHCT trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới. Người đứng đầu Đảng và Nhà nước khẳng định: "Phát triển y học cổ truyền không phải là quay về phương thức cũ kỹ, thủ công mà phải kế thừa, phát triển tinh hoa của cha ông, trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại phải trở thành một bộ phận hữu cơ của y học quốc gia, một nguồn lực để phát triển đất nước trong giai đoạn mới."

Khơi thông nguồn lực từ thực tiễn đô thị và y tế cơ sở

Nghị quyết số 57-NQ/TW và đặc biệt là Nghị quyết số 72-NQ/TW ban hành cuối năm 2025 đã thể hiện sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy y tế, từ tập trung vào khám chữa bệnh sang chú trọng phòng bệnh, nâng cao sức khỏe toàn diện và chất lượng cuộc sống của người dân. Đánh giá về cơ hội này, PGS-TS-BS Nguyễn Thị Bay, Chủ tịch Liên chi hội Đông - Tây y kết hợp TP HCM, nhận định: "Việt Nam có lợi thế đặc biệt về nguồn tài nguyên dược liệu với hệ sinh thái phong phú trải dài từ vùng nhiệt đới đến ôn đới. Nếu được đầu tư bài bản, ngành dược liệu và YHCT không chỉ phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe mà còn có thể trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng thông qua sản xuất thuốc, thảo dược, xuất khẩu, phát triển du lịch y tế và quảng bá văn hóa y học dân tộc ra thế giới".

Mô hình kết hợp Đông - Tây y thời gian qua đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong nhiều lĩnh vực như tiêu hóa, cơ xương khớp, phục hồi chức năng, điều trị ung thư và chăm sóc giảm nhẹ. PGS Nguyễn Thị Bay nhấn mạnh thêm: "Đây là thời điểm "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" để YHCT Việt Nam bứt phá. Nếu biết tận dụng cơ hội, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, phát triển dược liệu và ứng dụng công nghệ hiện đại, YHCT không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn trở thành một nguồn lực quốc gia có giá trị về kinh tế, văn hóa và khoa học".

Tại các cơ sở chuyên sâu như Bệnh viện YHCT TP HCM, phác đồ điều trị tích hợp giữa YHCT, y học hiện đại (YHHĐ) và phục hồi chức năng được triển khai toàn diện. BSCKII Đỗ Tấn Khoa, Giám đốc Bệnh viện YHCT TP HCM, chia sẻ: "Người bệnh được chẩn đoán bằng các phương tiện hiện đại như xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, điện tim... Sau đó, bác sĩ sẽ quyết định chọn phương pháp điều trị hoặc phối hợp cả hai tùy theo từng giai đoạn bệnh lý. Mục tiêu cuối cùng là đạt hiệu quả tốt nhất cho người bệnh".

Không dừng lại ở tuyến chuyên sâu, mô hình này đang phát huy hiệu quả thiết thực tại tuyến y tế cơ sở, đặc biệt là trong quản lý các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, thoái hóa khớp. BSCKII Nguyễn Nguyệt Cầu, Giám đốc Trung tâm Y tế phường Tân Định - TP HCM, khẳng định: "Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đầu tư nhân lực, trang thiết bị và đẩy mạnh ứng dụng các kỹ thuật YHCT nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng của người dân". Đáng chú ý, ngành y tế còn định hướng phát triển các đề án "Trung tâm du lịch YHCT - phục hồi sức khỏe" kết hợp không gian văn hóa, cung ứng các sản phẩm thực dưỡng, trà thảo dược đạt chuẩn để làm quà tặng cho du khách, mở ra tiềm năng kinh tế mới.

Điểm tựa vững vàng nơi tiền tiêu biển đảo

Tinh thần kết hợp Đông - Tây y không chỉ gói gọn ở đất liền mà đang trở thành lá chắn vững chắc bảo vệ sức khỏe cho quân và dân vùng hải đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Vừa qua, đoàn công tác Bộ Y tế do TTƯT.GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia dẫn đầu đã có chuyến thăm, làm việc tại quần đảo Trường Sa và Nhà giàn DK1.

Chứng kiến sự vươn lên mạnh mẽ của công tác y tế nơi đầu sóng ngọn gió, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn bày tỏ sự cảm phục sâu sắc trước những đóng góp của lực lượng quân y. Ông nhấn mạnh: "Đội ngũ y bác sĩ đã và đang làm việc tại các đảo, điểm đảo là những người hùng. Chúng tôi vô cùng cảm phục tinh thần tình nguyện của các y bác sĩ nơi đây. Họ vừa là người thầy thuốc, cũng vừa là những chiến sĩ bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng".

Một minh chứng sinh động cho tinh thần tự lực tự cường tại tuyến tiền tiêu là những vườn thuốc nam vẫn vươn lên xanh tốt giữa thời tiết khắc nghiệt, thiếu nước ngọt và thừa hơi muối. Bộ Y tế đặc biệt khuyến khích việc phát triển mô hình này nhằm tự chủ nguồn dược liệu tại chỗ, giảm tải áp lực tiếp tế thuốc men từ đất liền. Song song với đó, việc nâng cao năng lực y tế biển đảo thông qua cơ chế chỉ huy hiệp đồng quân dân y, hội chẩn từ xa (telemedicine) và hoàn thiện quy trình cấp cứu hàng không, đường biển đang được khẩn trương triển khai. Khẳng định tầm quan trọng của hệ thống này, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nêu rõ quan điểm: "Bảo vệ sức khỏe quân dân tuyến đảo chính là bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa".

Tháo gỡ nút thắt cơ chế để tăng tốc phát triển

Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, song thực tế nền YHCT nước ta vẫn chưa phát huy hết nội lực do những vướng mắc về mặt cơ chế. Theo báo cáo từ Bộ Y tế, năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT, nhưng tỉ lệ khám chữa bệnh bằng YHCT chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 3,3% (tương đương 7 triệu lượt). Tổng chi khám chữa bệnh BHYT vượt 160.000 tỉ đồng, song tỉ trọng chi thuốc YHCT trong tổng chi thuốc BHYT mới đạt khoảng 5,42%. Ngay cả tại một siêu đô thị lớn như TP HCM, mạng lưới YHCT dù phủ rộng nhưng vẫn được đánh giá là chưa phát triển xứng tầm.

Để khơi thông dòng chảy này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ "chìa khóa" chính là tích hợp các dịch vụ kỹ thuật, bài thuốc cổ truyền chính thống vào danh mục BHYT chi trả toàn diện. Tiếp thu định hướng đó, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết ngành y tế đang tập trung nghiên cứu, sửa đổi bổ sung nhiều chính sách mang tính đột phá nhằm tăng cơ hội tiếp cận YHCT cho người dân.

Các chính sách mới đang được Bộ Y tế đề xuất bao gồm: cho phép người dân đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại các cơ sở YHCT phù hợp; mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho nhóm người cao tuổi; chuẩn hóa phác đồ điều trị tích hợp; mở rộng danh mục dịch vụ kỹ thuật và danh mục thuốc, dược liệu cổ truyền được quỹ BHYT chi trả. Đồng thời, các giải pháp như cấp thuốc ngoại trú dài ngày, kết nối đơn thuốc điện tử và thí điểm nhận thuốc BHYT tại các nhà thuốc đủ điều kiện cũng đang được xây dựng. Các rào cản về cơ chế phân bổ ngân sách và mua sắm vật tư y tế đặc thù cho tuyến đầu hải đảo cũng sẽ được tháo gỡ.

Việc khơi thông các nút thắt chính sách, kết hợp chặt chẽ giữa Đông và Tây y từ đất liền ra đảo xa chính là nền tảng vững chắc để xây dựng Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, hiện thực hóa mục tiêu biến di sản của cha ông thành nguồn nội lực mạnh mẽ phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.