Biến động toàn cầu gây áp lực lớn

Bức tranh xuất khẩu dệt may đầu năm đang mang nhiều sắc thái trái chiều khi kết quả kinh doanh vẫn duy trì được đà tăng trưởng, nhưng dữ liệu vĩ mô cùng nhu cầu tại các thị trường chủ lực lại thiếu ổn định. Theo ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam, đây là nghịch lý mà toàn ngành cần nhìn nhận nghiêm túc. Ngay cả các đơn hàng đã chốt đến hết quý III cũng chưa thể xem là chắc chắn và điều này cho thấy thử thách lớn nhất hiện nay chính là năng lực quản trị biến động trong bối cảnh thị trường thay đổi quá nhanh.

Sự bất định này được Tổng Giám đốc Vinatex Cao Hữu Hiếu so sánh với giai đoạn năm 2022, thời điểm nửa đầu năm thuận lợi nhưng nhu cầu lại suy giảm mạnh vào nửa cuối năm. Theo lãnh đạo Vinatex, kết quả kinh doanh tháng 4 của 12 đơn vị sợi trong hệ thống dù ghi nhận có lãi nhờ trữ lượng bông giá rẻ, song đây chỉ là tăng trưởng ngắn hạn. Trong khi đó, xung đột địa chính trị tại các khu vực Nga - Ukraine và Mỹ/Israel - Iran tiếp tục làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá dầu thô leo thang, kéo theo giá vận tải container toàn cầu tăng lên mức cao kỷ lục, từ đó tạo áp lực rất lớn lên toàn ngành.

Tại các tuyến vận tải sang Bờ Đông Hoa Kỳ, doanh nghiệp hiện phải gánh thêm phụ phí rủi ro chiến tranh từ 2.000 đến 4.000 USD mỗi container. Theo ông Nguyễn Hùng Quý, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tổng công ty Dệt may Miền Nam - Vinatex, sức mua toàn cầu suy giảm khiến đơn hàng đổ về chậm hơn, thậm chí xuất hiện tình trạng cắt giảm và hủy đơn. Dự kiến, lượng đơn hàng trong quý II sẽ giảm từ 20% đến 25% so với cùng kỳ năm trước, buộc doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ bị cắt giảm đơn hàng thường xuyên cũng như áp lực thay đổi mẫu mã và rút ngắn thời gian giao hàng.

Không chỉ vậy, chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu nhập khẩu từ Trung Quốc liên tục trễ hạn do đứt gãy, khiến doanh nghiệp buộc phải ép tiến độ và tổ chức tăng ca tối đa để kịp thời gian giao hàng vốn đã bị đối tác rút ngắn. Áp lực cạnh tranh còn đến từ các yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ, lao động và môi trường từ các thị trường nhập khẩu lớn. Những tiêu chuẩn mới này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển mình mạnh mẽ trong quy trình sản xuất nếu không muốn bị đào thải khỏi các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty May Nhà Bè Đoàn Minh Đức thừa nhận các yêu cầu từ đối tác thay đổi rất nhanh. Áp lực cạnh tranh gay gắt buộc doanh nghiệp phải linh hoạt trong điều động máy móc cũng như chuyển đổi liên tục giữa các dòng sản phẩm để duy trì hoạt động sản xuất. Nếu không thích ứng kịp thời, doanh nghiệp sẽ rất khó giữ chân khách hàng trong bối cảnh thị trường liên tục biến động và khó đoán định như hiện nay.

Tái cơ cấu để giữ đà xuất khẩu

Để ứng phó với những biến động này, ngành dệt may xác định đây là thời điểm bản lề để tái cơ cấu sâu về thị trường, sản phẩm và công nghệ. Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Vitas, mục tiêu 50 tỷ USD trong năm 2026 không thể chỉ dừng ở việc giữ đơn hàng, mà cần xây dựng các kịch bản ứng phó từ sớm, gắn với những ngưỡng vận hành cụ thể về tồn kho, dòng tiền và chi phí nguyên liệu. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong sản xuất nguyên liệu trong nước, thích ứng với phương thức mua hàng của các thị trường lớn, đồng thời ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán đứt gãy chuỗi cung ứng.

Tại Công ty cổ phần Dệt may Huế, bà Nguyễn Hồng Liên cho biết đơn vị đã xác định quản trị chi phí và chất lượng là trục xoay cốt lõi ngay từ đầu quý II. Đối với ngành sợi, công ty không chốt các đơn hàng số lượng quá lớn với một đối tác nhằm tránh nguy cơ bị ép giá khi thị trường biến động. Thay vào đó, đơn vị chủ động chia nhỏ đơn hàng cho nhóm khách hàng truyền thống có uy tín thanh toán cao để bảo đảm nguồn thu ổn định, đồng thời hạn chế tối đa các khách hàng mới chưa có lịch sử giao dịch trong giai đoạn thị trường nhiều bất ổn.

Bà Nguyễn Hồng Liên cho biết thêm, doanh nghiệp cũng thực hiện chốt sớm giá sợi cho các đơn hàng FOB dài hạn nhằm khóa chi phí đầu vào cho khâu sản xuất vải mộc. Việc kiên quyết từ chối các đơn hàng vượt quá năng lực được xem là giải pháp cần thiết để bảo toàn dòng tiền và tránh nguy cơ bị hủy đơn khi thị trường đảo chiều. Sự thận trọng này giúp đơn vị phòng ngừa đáng kể rủi ro khi giá bông và nguyên liệu đầu vào liên tục biến động, qua đó duy trì biên lợi nhuận ổn định hơn trong giai đoạn khó khăn chung.

Trong chiến lược đa dạng hóa thị trường, ông Nguyễn Hùng Quý nhấn mạnh giải pháp sống còn hiện nay là giảm dần sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Doanh nghiệp đang nỗ lực mở rộng sang các thị trường EU, Nhật Bản và tích cực tìm kiếm thêm đối tác mới để bù đắp sản lượng thiếu hụt. Đây được xem là cách làm thực chất nhằm phân tán rủi ro trong bối cảnh sức mua toàn cầu chưa phục hồi rõ rệt, đồng thời giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong hoạt động xuất khẩu và tối ưu hóa các đơn hàng có biên lợi nhuận cao hơn.

Ông Yeo Gwang Tae, Chủ tịch Công ty TNHH Phồn Thịnh - Tae Gwang, khẳng định năng lực cạnh tranh cốt lõi hiện nay không còn được đo bằng số lượng sản phẩm mà bằng khả năng vận hành hệ thống thông minh. Theo đó, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh mẽ vào robot, thiết bị số và công nghệ quản trị dữ liệu để tối ưu hóa hiệu quả vận hành. Đây được xem là chìa khóa giúp nâng cao năng suất một cách bền vững, tạo điều kiện để ngành dệt may củng cố vị thế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và giữ vững thị trường trong tương lai.