Gian nan hành trình săn tìm sản vật của núi rừng

Theo báo Đà Nẵng, đối với đồng bào các dân tộc miền núi xứ Quảng, côn trùng là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng để chế biến các món ăn thường nhật. Những loài như mối, dế cơm, đuông, cào cào, châu chấu, ve sầu, bò cạp, đặc biệt là kiến được khai thác khá phổ biến để làm thức ăn. Có nhiều loại kiến mà bà con vùng cao có thể tìm kiếm và khai thác như kiến vàng, kiến đỏ, kiến đen hay kiến chua. Mỗi loài lại có những đặc tính sinh học riêng và sinh sống ở những khu vực địa hình khác nhau, đòi hỏi người đi săn phải có kinh nghiệm dày dạn.

Để bắt được kiến chua – loài thường làm tổ trên cây bằng cách cuộn lá xanh lại – người dân phải áp dụng những kỹ thuật thủ công vô cùng khéo léo. Cách bắt phổ biến là dùng mồi lửa đốt tổ, khiến kiến rơi xuống chiếc nia hứng sẵn bên dưới. Thậm chí, bà con có khi chặt cả nhánh cây chứa tổ rồi dùng lửa hơ quanh nia để ngăn kiến bò thoát ra ngoài. Trong khi đó, tháng Ba âm lịch lại là mùa kiến đen làm tổ và sinh sôi nhiều trứng cùng kiến non béo ngậy. Đây cũng là thời điểm mùa đốt rẫy khói bay mịt mùng, lũ trẻ vùng cao thường rủ nhau lội suối, trèo đèo, luồn lách trong các bụi tre gai góc để tìm từng tổ kiến đen mang về.

Việc thu hoạch kiến cánh và mối cánh lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, thường xuất hiện nhiều nhất sau những cơn mưa chiều vào tiết tiểu mãn tháng Tư, tháng Năm âm lịch hằng năm. Khi mưa vừa dứt, từng đàn mối và kiến cánh từ lòng đất chui lên, bay dày đặc. Để bẫy chúng, người dân thường thắp đèn dầu hoặc đèn cầy đặt giữa một thau nước lớn; côn trùng bị thu hút bởi ánh sáng sẽ lao tới, sà xuống và rơi vào nước. Có thể thấy, hành trình khai thác những sản vật này vô cùng vất vả, đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và am hiểu sâu sắc về tự nhiên của đồng bào vùng cao.

Bí quyết chế biến những món ăn bổ dưỡng độc lạ

Vượt qua những gian nan khi đi săn, đồng bào miền núi xứ Quảng mang về những rổ kiến tươi ngon để chế biến thành nhiều món ăn độc đáo và giàu dinh dưỡng. Trong ẩm thực địa phương, kiến vàng và trứng kiến được ưa chuộng hơn cả nhờ vị bổ dưỡng, giàu đạm cùng các acid amin thiết yếu tự nhiên, đồng thời không chứa độc tố gây hại. Từ nguyên liệu này, người dân đã sáng tạo ra nhiều món ngon như gỏi kiến, canh kiến, và đặc biệt là món muối kiến vàng lừng danh.

Món muối kiến vàng mang đậm hương sắc núi rừng và có cách chế biến tỉ mỉ. Kiến sau khi bắt về được ngâm qua nước sôi, vớt ra để thật ráo rồi rang cùng muối hạt và ớt rừng cay nồng cho đến khi khô thơm. Sau đó, hỗn hợp được giã đều trong cối để hòa quyện các nguyên liệu. Thành phẩm có hương vị lạ lẫm nhưng cuốn hút: vị chua thanh đặc trưng, vị béo nhẹ của kiến, hòa cùng vị cay xè của ớt rừng và vị mặn mòi của muối. Nhờ được rang khô kỹ, món muối này có thể bảo quản lâu ở điều kiện thường, trở thành thức chấm lý tưởng cho thịt cá, rau củ hoặc ăn cùng cơm nóng.

Bên cạnh đó, canh kiến vàng cũng là món ăn khoái khẩu của nhiều tộc người vùng cao. Để nấu được nồi canh đúng vị, kiến vàng được rửa sạch để loại bỏ tạp chất rồi để ráo. Các nguyên liệu đi kèm gồm rau rừng, măng ngọt, đọt non thảo mộc cùng gia vị bản địa như củ nén, ngò gai, ớt rừng. Khi nước dùng nấu cùng tôm tép, cua cá đã sôi, người nấu mới thả rau rừng và kiến vào. Chất axit hữu cơ tự nhiên từ kiến hòa vào nước canh, tạo nên vị chua dịu, thanh mát và hương thơm đặc trưng khó quên.