Khai thác lợi thế đất ven núi để trồng na

Theo Báo Cao Bằng, giống na dai rất phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Nhận thấy rõ tiềm năng đó, tại một số nơi trong tỉnh, tiêu biểu là xã Hòa An, người dân được chính quyền khuyến khích tận dụng tối đa diện tích đất để mở rộng vùng chuyên canh, qua đó gia tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Tuy nhiên, do quả na có vị ngọt cao nên vào mùa thu hoạch dễ thu hút côn trùng, sâu bệnh gây hại. Để cây sinh trưởng tốt, quả đạt chất lượng cao như kỳ vọng, việc bà con tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chính là yếu tố mang tính quyết định.

Hơn 10 năm nay, gia đình ông Lê Hồng Thắng ở xóm Lam Sơn, xã Hòa An là một trong những hộ có nhiều kinh nghiệm trồng giống na dai bản địa. Biết cách khai thác lợi thế đất ven núi đá, gia đình ông hiện duy trì gần 100 gốc na trên tổng diện tích vườn đồi rộng gần 3.000 mét vuông. Nói về kỹ thuật chăm sóc, ông Thắng bộc bạch, cây na từ lúc xuống giống khoảng 3 năm sẽ bắt đầu cho thu hoạch, nhưng để khai thác tốt nhất và đạt năng suất cao thì phải từ năm thứ 4 trở đi. Là cây phát triển cành lá rất nhanh nên khâu làm cỏ dưới gốc, cắt tỉa cành phải được thực hiện thường xuyên. Bà con vừa thu hoạch vừa kết hợp cắt tỉa sẽ tăng khả năng quang hợp, giúp cây đón ánh nắng tốt hơn, quả chín đều và giữ được vị thanh ngọt tự nhiên.

Theo ông Thắng, sau khi cây bói quả, phải loại bỏ ngay những quả nhỏ, bị méo, chỉ giữ lại những quả to để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Nhờ bàn tay chăm sóc cần mẫn ấy, dù thời tiết năm nay mưa nắng thất thường, vườn na của gia đình ông vẫn sai trĩu quả. Thời gian thu hoạch kéo dài từ trung tuần tháng 7 đến hết tháng 9; mỗi ngày ông hái được khoảng 20kg na tươi. Với mức giá bán tại chợ khá cao, đạt 60 nghìn đồng một kg đối với quả to và 30 nghìn đồng một kg đối với quả nhỏ, gia đình thu hoạch đến đâu là tiêu thụ hết đến đó. Nhờ vậy, người trồng na giờ đây không còn quá lo lắng về đầu ra sản phẩm.

Cũng như gia đình ông Thắng, nhiều hộ trong xóm Lam Sơn đã có nguồn thu nhập lên tới hàng chục triệu đồng mỗi vụ, đời sống kinh tế gia đình được cải thiện rõ rệt. Theo kinh nghiệm đúc kết, gia đình ông Thắng chỉ hái na khi trời râm mát, khô ráo; tránh hái vào những ngày mưa ẩm ướt để quả không bị ngấm nước rồi thối nhũn. Sau đó, na được phân loại kỹ càng và bảo quản ở nơi thoáng mát để quả chín đều, giữ trọn vẹn hương vị núi rừng.

Tại xóm Nà Bưa, nơi những triền đồi thoai thoải với đất xen lẫn sỏi đá, chị Đàm Thị Tuyết đã mạnh dạn cải tạo đất đồi trọc để trồng cây ăn quả, bước đầu mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Hiện gia đình chị vẫn duy trì hơn 100 cây na dai đang trong thời kỳ cho thu hoạch; vừa qua, chị còn dọn đất, trồng mới thêm 20 cây theo đúng khoảng cách kỹ thuật quy định. Hiện đang vào thời kỳ cao điểm của mùa thu hoạch na, mỗi ngày gia đình chị phải chia ra thu hái từ 4 đến 5 lần, với sản lượng trên 30kg. Theo chị Tuyết, nếu không chú ý mà để quả phơi dưới nắng gắt quá lâu sẽ làm nứt cuống, mã quả xấu, thậm chí rụng lả tả xuống gốc. Với giá bán dao động từ 30 đến 60 nghìn đồng một kg, được thương lái đánh xe đến tận vườn thu mua, kết hợp mang ra chợ bán lẻ, cây na đồi đang mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho gia đình chị.

Mở rộng vùng chuyên canh, nâng giá trị cây na

Để cây phát triển tốt và tiết kiệm tối đa chi phí mua phân bón, gia đình chị Tuyết kết hợp nuôi thêm đàn gà, đàn vịt ríu rít bới đất, thả vườn. Chị Tuyết cho biết, làm như vậy vừa lấy ngắn nuôi dài, có thêm thu nhập từ tiền bán trứng, bán gà; vừa tạo ra nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ dồi dào, tốt cho cây na. Tuy nhiên, bước vào thời kỳ thu hoạch, mùi thơm đặc trưng của na rất dễ thu hút các loại côn trùng kéo đến gây hại. Không lựa chọn cách phun thuốc hóa học, gia đình chị Tuyết treo những miếng dán trên cành cây để bẫy ruồi vàng gây hại. Biện pháp này thân thiện với môi trường đất và nước, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn sức khỏe cho người tiêu dùng.

Bà Lý Thị Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hòa An khuyến cáo, khi cây na bước vào giai đoạn thu hoạch, rệp thường bám vào chích hút nhựa cây, ảnh hưởng trực tiếp đến quả, làm giảm nghiêm trọng chất lượng na. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu là sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học an toàn hoặc các dung dịch tự chế. Chẳng hạn, có thể dùng tỏi, ớt giã nát rồi ngâm với rượu trắng, chắt lấy nước để phun phòng thường xuyên từ 1 đến 2 tuần một lần, qua đó xua đuổi rệp khá hiệu quả.

Để đối phó với ruồi vàng, theo bà Thủy, bà con nên kiên trì áp dụng phương pháp sản xuất sạch, ưu tiên tối đa các biện pháp thủ công. Đồng thời, chủ động áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật chăm sóc, hình thành một quy trình liên hoàn từ khi vừa thu hoạch quả xong, đến giai đoạn cắt cành cho cây nảy mầm non, rồi giai đoạn nuôi quả lớn và đặc biệt là đảm bảo đầy đủ chế độ dinh dưỡng, phân bón cho cây.

Nhờ áp dụng nghiêm ngặt quy trình trồng và chăm sóc, sản phẩm na Hòa An đang từng bước xây dựng thương hiệu nông sản sạch. Nhờ các chương trình hỗ trợ cải tạo vườn tạp của Nhà nước, hiện nay vùng Lam Sơn đã có trên 60 hộ tham gia trồng na với tổng số hơn 10 nghìn cây. Nhìn những mái nhà xây mới thấp thoáng sau những rặng na xanh mướt, có thể thấy cây na đã giúp người dân nơi đây thoát nghèo bền vững, vươn lên làm giàu chính đáng. Bà con có thêm điều kiện để tiếp tục đầu tư, mở rộng diện tích, đưa giống cây trồng này trở thành thế mạnh chủ lực của địa phương. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng ưu đãi, na Hòa An có hương vị thơm ngon đặc trưng, khó trộn lẫn.

Về định hướng chung, bà Đoàn Thị Thuấn, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt tỉnh cho biết, diện tích trồng na nhiều nhất hiện tập trung tại các xã Hòa An, Nguyên Bình, Nguyễn Huệ, Nam Tuấn và Thục Phán. Qua khảo sát điều kiện thổ nhưỡng, cơ quan chuyên môn nhận định địa phương vẫn còn nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục mở rộng vùng trồng.

Theo bà Thuấn, thành công của các mô hình trồng na là nhờ chính quyền và người dân đã lựa chọn đúng loại cây trồng phù hợp với đặc điểm địa hình, khí hậu của quê hương. Đơn vị sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng, vận động bà con chặt bỏ những loại cây trồng không mang lại hiệu quả kinh tế để chuyển sang trồng na. Ngành nông nghiệp sẽ đồng hành cùng nông dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, hỗ trợ bà con cải tạo vườn tạp. Nhà nước sẽ đảm bảo nguồn giống chất lượng cao để cây na sau này cho quả to, đồng đều.

Các xã trọng điểm kể trên hiện vẫn tiếp tục đẩy mạnh phong trào, khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng na. Đồng thời, địa phương tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, trực tiếp hướng dẫn người dân cách chăm sóc, tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh bằng các biện pháp sinh học. Từ chỗ bà con chỉ biết canh tác tự phát, manh mún, nay đã chuyển mình sang nền sản xuất có kế hoạch rõ ràng, từng bước hình thành những vùng chuyên canh cây ăn quả, mang lại giá trị kinh tế cao.