Khép lại sứ mệnh lịch sử của mạng di động thế hệ cũ

Việc chính thức "khai tử" mạng 2G vào giữa tháng 9/2026 là điểm đến cuối cùng của một lộ trình dài hạn, được thiết kế vô cùng thận trọng. Thực tế, mạng 2G có mặt tại Việt Nam từ năm 1993, gắn liền với giai đoạn phổ cập viễn thông đầu tiên. Đến tháng 10/2024, cơ quan quản lý và các nhà mạng đã thực hiện bước đi đầu tiên khi ngừng tiếp nhận và khóa dịch vụ đối với các dòng "điện thoại cục gạch" chỉ hỗ trợ 2G (2G Only).

Khoảng thời gian 24 tháng qua đóng vai trò là "vùng đệm" kỹ thuật thiết yếu. Mạng 2G vẫn được duy trì nhằm phục vụ nhóm người dùng sử dụng smartphone 3G, 4G đời đầu chưa có tính năng thoại qua mạng băng rộng (VoLTE), đồng thời hỗ trợ dịch vụ chuyển vùng quốc tế (roaming) và kết nối máy móc chuyên dụng (M2M/IoT). Đến nay, khi các điều kiện kỹ thuật đã chín muồi và lưu lượng sử dụng giảm xuống mức tối thiểu, các nhà mạng lớn như Viettel, VNPT hay MobiFone đều đã sẵn sàng cho "giờ G".

Ngoại lệ duy nhất được duy trì phát sóng mạng 2G là khu vực quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa và hệ thống nhà giàn DK nhằm bảo đảm an toàn thông tin liên lạc, phục vụ quốc phòng, an ninh và đời sống của quân dân trên biển. Dù vậy, người dân tại các khu vực này cũng được khuyến nghị chuẩn bị sẵn thiết bị 4G, 5G để không bị gián đoạn liên lạc khi trở về đất liền.

Người dùng cần trang bị gì để không bị gián đoạn liên lạc?

Khi hạ tầng 2G ngừng hoạt động hoàn toàn, hệ thống viễn thông sẽ có sự thay đổi lớn về phương thức thực hiện cuộc gọi. Từ mạng 4G trở lên, các cuộc gọi thông thường đòi hỏi công nghệ VoLTE (thoại trên nền tảng LTE) để truyền tải âm thanh chất lượng cao. Điện thoại nếu không hỗ trợ VoLTE, hoặc có nhưng chưa được kích hoạt, sẽ không thể thực hiện và nhận cuộc gọi do không còn mạng 2G để tự động chuyển đổi (fallback) như trước, dù thiết bị vẫn truy cập được Internet.

Để thích ứng với sự thay đổi này, người dùng di động cần chủ động kiểm tra thiết bị của mình. Đối với smartphone chính hãng ra mắt trong những năm gần đây, tính năng VoLTE thường được tích hợp sẵn. Tuy nhiên, người dùng vẫn nên vào phần cài đặt mạng di động để kiểm tra và bật chế độ "Cuộc gọi 4G/5G" hoặc "VoLTE". Đối với những người đang sử dụng thiết bị cũ, máy xách tay không tương thích hoặc SIM đời cũ chưa hỗ trợ 4G/5G, việc nâng cấp thiết bị và đổi SIM tại các điểm giao dịch của nhà mạng là bắt buộc.

Quá trình chuyển đổi này thực tế không gây sốc cho thị trường. Các chiến dịch trợ giá thiết bị và tặng lưu lượng dữ liệu được triển khai dồn dập trong hai năm qua đã giúp đại bộ phận người dùng làm quen với smartphone. Theo thống kê của Viettel, 99% khách hàng của họ đã hoàn tất chuyển đổi lên 4G/5G, chỉ còn khoảng 1% (tương đương 750.000 thuê bao tính đến giữa tháng 9/2026) đang được nhà mạng hỗ trợ xử lý triệt để.

Giải phóng tần số vàng, tạo đà bứt phá cho kinh tế số

Việc dừng hoạt động mạng 2G không đơn thuần là câu chuyện loại bỏ một công nghệ cũ, mà mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc về quản trị chi phí và tối ưu hóa tài nguyên quốc gia. Các nhà mạng sẽ giải quyết được bài toán hao tổn nguồn lực khi không còn phải duy trì song song cả bốn thế hệ mạng (2G, 3G, 4G, 5G), từ đó cắt giảm lượng điện năng khổng lồ và chi phí bảo trì cho các trạm phát sóng đã quá lỗi thời.

Đặc biệt, "kho báu" lớn nhất sau khi tắt sóng 2G chính là việc thu hồi và tái phân bổ dải băng tần 900 MHz. Băng tần thấp này được ví như "tần số vàng" trong thiết kế mạng vô tuyến nhờ khả năng truyền sóng xa, suy hao thấp và xuyên thấu vật cản cực tốt, rất lý tưởng để phủ sóng vùng sâu vùng xa hoặc không gian trong nhà cao tầng. Phiên đấu giá quyền sử dụng các khối băng tần 900 MHz mới đây đã mang về cho ngân sách Nhà nước hơn 3.000 tỉ đồng, với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn, mở đường để ứng dụng ngay cho hạ tầng 4G và 5G với chi phí triển khai được tối ưu hóa.

Việc chuẩn hóa hạ tầng viễn thông trên nền tảng kết nối băng rộng chính là bệ phóng vững chắc cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia. Khi mỗi người dân đều sở hữu thiết bị thông minh và kết nối Internet tốc độ cao, các dịch vụ thiết yếu như tài khoản định danh điện tử VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt hay ngân hàng số mới thực sự phát huy tối đa hiệu quả. Cột mốc 16/9/2026 chính là bản lề khép lại quá khứ, mở ra một không gian phát triển mới để kinh tế số Việt Nam cất cánh.