Chấm dứt tình trạng "một mâm cơm, ba bộ quản lý"

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ rõ sự bất cập trước sự thay đổi nhanh chóng của quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tình trạng quản lý phân tán đã tạo ra nghịch lý "một mâm cơm, ba bộ quản lý", khiến việc kiểm soát trở nên chồng chéo.

Lấy ví dụ với mặt hàng sữa: sữa tươi vừa vắt thuộc ngành nông nghiệp, sữa thành phẩm do ngành công thương quản lý, còn sữa bổ sung vi chất lại thuộc trách nhiệm của ngành y tế. Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP HCM, nhận định rằng cơ chế này khiến các bên lúng túng trong việc tìm kiếm trách nhiệm khi có sự cố ngộ độc xảy ra, làm chậm trễ quá trình xử lý hậu quả.

Để giải quyết bài toán này, dự thảo đề xuất Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, đồng thời phân định lại rõ ràng chức năng của từng cơ quan:

Bộ Y tế: Là cơ quan đầu mối duy nhất tại Trung ương, chịu trách nhiệm chính về an toàn thực phẩm trên phạm vi toàn quốc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Quản lý an toàn thực phẩm đối với khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi.

Bộ Công Thương: Chịu trách nhiệm đối phó với gian lận thương mại, hàng giả và quản lý chất lượng trong phạm vi được giao.

Bộ Công an: Thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và gian lận liên quan đến an toàn thực phẩm.

Bộ Khoa học và Công nghệ: Quản lý theo chức năng, nhiệm vụ chuyên ngành.

UBND các cấp: Được phân cấp tối đa để chịu trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm trực tiếp tại địa bàn địa phương.

Chuyển đổi tư duy quản lý theo chuỗi và đánh giá nguy cơ

Dự thảo luật mới thể chế hóa 4 chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ việc "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn. Trọng tâm của phương pháp này là quản lý dựa trên mức độ nguy cơ, đi kèm với việc chuyển hướng mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Cụ thể:

Thực phẩm sẽ được phân loại thành nhóm nguy cơ cao và nguy cơ thấp để áp dụng biện pháp quản lý tương ứng, giúp tập trung nguồn lực hiệu quả thay vì cào bằng.

Nhóm nguy cơ cao (như thực phẩm cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, phụ nữ có thai, người bệnh và người cao tuổi) bắt buộc phải đăng ký bản công bố sản phẩm và thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Phần lớn các sản phẩm còn lại sẽ chỉ cần tự công bố tiêu chuẩn để lưu thông, sau đó cơ quan quản lý sẽ tiến hành hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro.

Đồng thời, nhằm bắt kịp xu hướng thị trường mới, dự thảo luật cũng bổ sung quy định quản lý chặt chẽ đối với các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và hệ thống bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh. Cùng với đó, cơ quan soạn thảo đề xuất thêm các biện pháp xử lý nghiêm khắc như thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố và thu hồi sản phẩm đối với những trường hợp không bảo đảm an toàn. Việc số hóa và xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông cũng sẽ được đẩy mạnh để hỗ trợ công tác giám sát.