Cục Thuế vừa yêu cầu các đơn vị trực thuộc thắt chặt quản lý, tăng cường kiểm tra đối với nhóm doanh nghiệp thua lỗ kéo dài hoặc có biên lợi nhuận thấp bất thường. Theo đó, danh sách 302 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng báo lỗ liên tiếp trong hai năm 2023-2024 đã được công khai.

Trong danh sách hơn 300 doanh nghiệp thuộc diện rà soát, nhiều đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất như thép, hóa chất, nhựa, dệt may, thực phẩm, ô tô, điện tử. Riêng tại TPHCM có hơn 100 doanh nghiệp do cơ quan thuế quản lý, trong đó có một số tên tuổi quen thuộc như Lotteria Việt Nam, Mercedes-Benz Việt Nam, Nguyễn Kim, VNG, Sharp Việt Nam. Tại Hà Nội, khoảng 40 doanh nghiệp cũng nằm trong diện kiểm tra, bao gồm KFC Việt Nam, Toto Việt Nam…

Đáng chú ý, 19 doanh nghiệp đã được yêu cầu xây dựng chuyên đề kiểm tra trực tiếp tại trụ sở do có dấu hiệu thua lỗ kéo dài hoặc lợi nhuận mỏng. Một số doanh nghiệp trong nhóm này gồm Tôn Pomina, Xuất khẩu thủy sản sạch, HESMAN Việt Nam, Nhôm Đô Thành… Cơ quan thuế yêu cầu trong trường hợp không thể tiến hành kiểm tra phải báo cáo rõ lý do, nhằm đảm bảo việc giám sát được thực hiện chặt chẽ và minh bạch.

Đại diện Cục Thuế cho biết danh sách này được xây dựng dựa trên cơ sở dữ liệu toàn ngành, theo hướng quản lý rủi ro. Cơ quan thuế lựa chọn các doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp hoặc âm để tiến hành rà soát.

Trong số hơn 300 doanh nghiệp thuộc diện kiểm tra có nhiều đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực như thép, hóa chất, nhựa, dệt may, thực phẩm, ô tô, điện tử. Riêng tại TPHCM có hơn 100 doanh nghiệp, trong khi Hà Nội có khoảng 40 doanh nghiệp nằm trong danh sách này.

Đáng chú ý, 19 doanh nghiệp đã được yêu cầu xây dựng chuyên đề kiểm tra trực tiếp tại trụ sở do có dấu hiệu thua lỗ nhiều năm hoặc lợi nhuận mỏng. Trường hợp chưa thể tiến hành kiểm tra, cơ quan thuế yêu cầu phải báo cáo rõ lý do.

Nghi vấn chuyển giá, “hai sổ sách”

Theo chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội), trong bối cảnh hiện nay, cơ quan thuế chuyển từ vai trò “đi thu thuế” sang giám sát dựa trên dữ liệu. Với khoảng 1 triệu doanh nghiệp và 5 triệu hộ kinh doanh, việc kiểm tra toàn diện là không khả thi, do đó cần tập trung vào nhóm có rủi ro cao.

Đáng chú ý là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), vốn tiềm ẩn hiện tượng chuyển giá khi liên tục báo lỗ nhưng vẫn mở rộng hoạt động kinh doanh. Ngay cả một số doanh nghiệp lớn trong nước cũng đã xuất hiện dấu hiệu tương tự.

Thực tế cho thấy có những doanh nghiệp kê khai doanh thu hàng nghìn tỷ đồng nhưng vẫn báo lỗ trong nhiều năm, trong khi sổ sách kế toán vẫn được thể hiện đầy đủ. Nếu không có cơ chế phát hiện sớm, việc thanh tra sau nhiều năm sẽ gặp khó khăn và chỉ xử lý được phần bề nổi. Vì vậy, cần tăng cường ứng dụng công nghệ và xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.

Một trong những vấn đề nổi lên là tình trạng doanh nghiệp sử dụng “hai sổ sách” kế toán. Theo cơ quan thuế, một số doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán cho cùng một kỳ tài chính, trong đó một hệ thống dùng để báo cáo với cơ quan thuế, hệ thống còn lại ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế nhằm giảm nghĩa vụ thuế.

Vụ việc tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu là ví dụ điển hình. Theo cơ quan công an, trong giai đoạn 2020-2023, doanh thu thực tế của doanh nghiệp này chênh lệch khoảng 9.700 tỷ đồng so với số liệu kê khai thuế, gây thiệt hại cho ngân sách khoảng 150 tỷ đồng.

Siết quản lý, phát hiện hơn 400 doanh nghiệp rủi ro

Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Thuế cho biết cơ quan thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 tổ chức cung cấp giải pháp, với thông tin của gần 43.000 đơn vị. Qua đó, cơ quan chức năng đã nhận diện tình trạng doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống sổ sách kế toán để gian lận thuế.

Theo ông Long, việc duy trì “hai sổ kế toán” là hành vi gian lận nghiêm trọng, làm sai lệch báo cáo tài chính và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Đây là hành vi có tính hệ thống, được che giấu tinh vi nên khó phát hiện, song thời gian qua đã có một số vụ việc lớn bị xử lý.

Ngành thuế cho biết sẽ tiếp tục siết chặt quản lý, tập trung kiểm soát dòng tiền và các giao dịch lớn, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu để nhận diện sớm các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro.

Theo thống kê, hiện có hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng kê khai lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp. “Có những doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm nhưng vẫn mở rộng kinh doanh, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai”, ông Lê Long nhấn mạnh.