Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng, do đó vấn đề tổ chức bộ máy Nhà nước cần phải hướng đến tính linh hoạt, tinh gọn và hiệu quả. Việc nhất thể hóa hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước là kết quả của cả một quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, trên cơ sở khoa học, gắn với thực tiễn. Trước đó, do những yêu cầu khách quan, Việt Nam từng triển khai mô hình này và thu được những hiệu quả tích cực trong việc rút ngắn quy trình ra quyết định, tăng tính thống nhất giữa chủ trương và hành động.

Điểm cốt lõi của nhất thể hóa là việc thống nhất quyền lực, tránh phân tán, chồng chéo. Khi người đứng đầu Đảng đồng thời là nguyên thủ quốc gia, đường lối, chủ trương được chuyển hóa trực tiếp thành hành động của Nhà nước mà không qua nhiều tầng nấc trung gian. Điều này giúp giảm độ trễ chính sách, một yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Nhiều chuyên gia phân tích, trong hệ thống chính trị một đảng cầm quyền, sự thống nhất giữa lãnh đạo Đảng và quản trị Nhà nước là yếu tố then chốt để bảo đảm tính nhất quán của quyền lực. Việc nhất thể hóa sẽ giúp guồng máy hành động vì dân vận hành thông suốt, đồng bộ, hạn chế tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” hay “trên quyết liệt, dưới chậm trễ”. Bởi trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu được tăng cường, cùng với đó cơ chế kiểm soát quyền lực tập thể vẫn được bảo đảm thông qua Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương và Quốc hội.

Trong tiến trình lịch sử của cách mạng Việt Nam, mô hình này đã từng được áp dụng. Những năm đầu lập quốc, khi yêu cầu về sự thống nhất ý chí và hành động là tối quan trọng, có giai đoạn Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đồng thời giữ cương vị đứng đầu Đảng và Nhà nước. Người làm Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ 1/1946 đến 9/1969; Chủ tịch Đảng từ 2/1951 đến 9/1969 (chức danh cao nhất trong Đảng thời kỳ đó). Gần đây, tháng 9/2018, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (1944-2024) được Quốc hội khóa XIV bầu giữ chức Chủ tịch nước, đồng chí đảm nhiệm 2 chức danh trong thời gian từ tháng 10/2018 đến tháng 4/2021. Đồng chí Tô Lâm cũng từng giữ cương vị Chủ tịch nước và Tổng Bí thư từ tháng 8/2024 đến tháng 10/2024.

Bối cảnh hiện nay, yêu cầu nhất thể hóa tiếp tục được đặt ra từ chính nội tại của hệ thống cũng như thực tiễn bên ngoài. Bởi lẽ thế giới đang bước vào thời kỳ cạnh tranh chiến lược toàn diện, tốc độ ra quyết định và khả năng triển khai chính sách đóng vai trò hết sức quan trọng. Một bộ máy cồng kềnh, phân tán sẽ khó có thể đáp ứng được yêu cầu đó; ngược lại, một cấu trúc quyền lực thống nhất, rõ ràng sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp đất nước tận dụng tốt hơn các cơ hội phát triển.

Trên thế giới, không ít quốc gia áp dụng mô hình người đứng đầu đảng đồng thời là nguyên thủ quốc gia và thực tế cho thấy các quốc gia này đều đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc huy động nguồn lực quốc gia cho các chiến lược dài hạn. Sự tập trung quyền lực cho phép triển khai các dự án quy mô lớn, từ hạ tầng, công nghệ đến quốc phòng, mà không bị gián đoạn bởi sự phân tán trong hệ thống lãnh đạo. Dĩ nhiên, mỗi quốc gia đều có những đặc thù riêng, nhưng điểm chung dễ nhận thấy là xu hướng tăng cường tính thống nhất trong lãnh đạo, qua đó phản ánh một tư duy phát triển: Khi quy mô và độ phức tạp của nền kinh tế-xã hội tăng lên, bộ máy lãnh đạo cũng phải được tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn. Việt Nam, trong hành trình hội nhập sâu rộng, không nằm ngoài xu thế này.

Từ thực tiễn có thể khẳng định, việc hợp nhất chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước là bước đi phù hợp cả về lý luận và thực tiễn trong kỷ nguyên phát triển mới. Đây cũng là yêu cầu tất yếu trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo của hệ thống chính trị. Đồng thời, chủ trương này phù hợp với xu thế đổi mới tổ chức bộ máy, kinh nghiệm quốc tế, cũng như đáp ứng yêu cầu thực tiễn từ hoạt động của Quốc hội và đòi hỏi cấp thiết của nhiệm kỳ mới...

Ghi nhận về sự kiện quan trọng này, báo Straits Times và CNA của Singapore dẫn ý kiến chuyên gia cho rằng, với việc Tổng Bí thư Tô Lâm đồng thời giữ chức Chủ tịch nước, Việt Nam sẽ tăng khả năng thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân và duy trì ổn định chính trị, tiếp tục thực hiện chính sách đối ngoại cân bằng, duy trì quan hệ hợp tác với các cường quốc và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế.

Tuy nhiên, cũng không có gì là lạ khi sự thay đổi liên quan đến công tác tổ chức của nước ta ngay lập tức trở thành mục tiêu chống phá, xuyên tạc của các thế lực thù địch. Với mưu đồ đen tối, lợi dụng sự kiện đang được dư luận quan tâm, một số tổ chức, cá nhân cực đoan đã lớn tiếng xuyên tạc, đưa ra những luận điệu cho rằng đây là biểu hiện của “độc tài”, “tập trung quyền lực tuyệt đối”, “vô hiệu hóa bộ máy chính trị”, thậm chí là “bước lùi dân chủ”. Song cần khẳng định, trong cơ chế vận hành của Việt Nam, không thể xảy ra việc quyền lực cá nhân đứng trên tập thể vì dù giữ hai chức danh, người đứng đầu vẫn phải tuân thủ nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”.

Mọi quyết sách chiến lược phải được Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương thảo luận dân chủ, quyết định theo nguyên tắc tập trung dân chủ và được Quốc hội giám sát, thông qua. Cơ chế kiểm soát quyền lực không những không bị suy yếu mà còn được củng cố thông qua việc xác định rõ hơn trách nhiệm của từng chủ thể. Nhất thể hóa không làm thay đổi bản chất quyền lực, mà chỉ làm cho quyền lực đó vận hành hiệu quả hơn, giảm thiểu xung đột và tăng khả năng phản ứng trước những biến động nhanh chóng của tình hình trong nước và quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện nhiều cải cách lớn, từ sắp xếp lại đơn vị hành chính đến tinh giản biên chế, việc nhất thể hóa càng cho thấy tính nhất quán trong tư duy cải cách. Đó là tư duy lấy hiệu quả làm thước đo, lấy phục vụ nhân dân làm mục tiêu. Một bộ máy gọn nhẹ, vận hành trơn tru sẽ giúp chính sách đến với người dân nhanh hơn, thiết thực hơn. Song mọi cải cách về tổ chức chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự đồng thuận từ xã hội, sự tin tưởng ủng hộ của các tầng lớp nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, cũng như sự đồng hành, vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Khi người dân hiểu rõ bản chất và mục tiêu của việc nhất thể hóa, họ sẽ nhìn thấy đây không phải là sự thay đổi mang tính hình thức, mà là một bước đi nhằm nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

Việc Tổng Bí thư Tô Lâm được Quốc hội bầu giữ chức Chủ tịch nước với số phiếu tuyệt đối thể hiện tín nhiệm của Quốc hội và sự tập trung, đoàn kết, thống nhất rất cao về ý chí và hành động, cũng như lòng tin, sự kỳ vọng sâu sắc của toàn Đảng, toàn dân. Sự kiện này không chỉ là dấu mốc quan trọng trong công tác nhân sự cấp cao của đất nước mà còn là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, tối ưu hóa sức mạnh nội sinh của đất nước; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo; bảo đảm sự thống nhất, xuyên suốt giữa vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, từ đó tạo điều kiện để các chủ trương, đường lối được triển khai nhanh chóng, đồng bộ và sát với thực tiễn hơn.

Khi người đứng đầu Đảng cũng là nguyên thủ quốc gia, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế sẽ được nâng tầm, thể hiện trọn vẹn ý chí quốc gia. Với vị thế mới, người đứng đầu đất nước có đủ thẩm quyền và bản lĩnh để đưa ra những quyết sách nhanh chóng, chính xác, tháo gỡ những rào cản, đưa đất nước phát triển.

Thời gian qua cho thấy, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước ngày càng được củng cố nhờ những kết quả cụ thể trong phòng, chống tham nhũng, cải cách hành chính, phát triển kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Những chuyển biến tích cực được đo lường, đánh giá cụ thể đã tạo nền tảng vững chắc để xã hội đón nhận những bước đi mới với tâm thế chủ động hơn.

Giai đoạn phát triển hiện nay đang đặt ra những yêu cầu chưa từng có: Chuyển đổi số, kinh tế xanh, hội nhập sâu rộng, cạnh tranh chiến lược…, tất cả đều đòi hỏi một bộ máy lãnh đạo đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ quyết đoán. Việc nâng cao hiệu lực lãnh đạo, điều hành là điều kiện tiên quyết để đất nước phát triển bứt phá. Chính vì vậy, sự kiện Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu giữ chức Chủ tịch nước là một dấu mốc quan trọng, gửi đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam đang chủ động điều chỉnh mô hình tổ chức để thích ứng với thời đại, khai thác tốt hơn nguồn lực và hiện thực hóa khát vọng phát triển.