Áp lực từ tiêu chuẩn xanh và thách thức của doanh nghiệp

Tại hội thảo “Hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt - Lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng xuất khẩu cho doanh nghiệp F&B”, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh năm 2026 được xem là bước ngoặt khi tiêu chuẩn xanh trở thành điều kiện bắt buộc để thâm nhập thị trường quốc tế. Đây đồng thời là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc chuyển dịch từ cạnh tranh bằng chi phí thấp sang cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín chính là nền tảng cốt lõi để thiết lập “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm Việt.

Bà Hồ Thị Quyên cho rằng doanh nghiệp thực phẩm đang phải đối mặt với ba áp lực lớn. Thứ nhất là sự thay đổi hành vi tiêu dùng khi hơn 70% khách hàng sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm thân thiện môi trường. Thứ hai là các tiêu chí bền vững ngày càng khắt khe từ hệ thống phân phối quốc tế. Thứ ba là các quy định pháp lý bắt buộc liên quan đến truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải. Những yêu cầu này buộc các đơn vị sản xuất phải thay đổi phương thức kinh doanh theo hướng bền vững nếu muốn duy trì thị phần tại các thị trường khó tính như EU hay Mỹ.

Ở góc độ chuyên gia, ông Hoàng Văn Việt, Chủ tịch GIBA, khẳng định ngành nông lâm thủy sản Việt Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng với kim ngạch đạt hơn 62 tỷ USD năm 2024. Tuy nhiên, giá trị gia tăng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi phần lớn sản phẩm vẫn tập trung ở phân khúc trung bình, trong khi chế biến sâu chưa phát triển mạnh. Ông Việt nhận định điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở hệ thống minh bạch và năng lực quản trị của doanh nghiệp trong nước, vốn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu khắt khe từ đối tác quốc tế.

Cũng theo ông Hoàng Văn Việt, quy mô thị trường thực phẩm lành mạnh toàn cầu dự kiến đạt hơn 860 tỷ USD vào năm 2026. Đây là dư địa rất lớn nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức khi các thị trường liên tục siết chặt quy định về bao bì và phát thải. Để không bị bỏ lại phía sau, doanh nghiệp cần sớm thoát khỏi tư duy sản xuất cũ. Việc đầu tư vào tiêu chuẩn xanh không chỉ là yêu cầu trước mắt để tồn tại mà còn là chiến lược dài hạn nhằm nâng cấp thương hiệu Việt trên bản đồ thương mại thế giới một cách bền vững.

Bà Liney Weishappel, Tổng Giám đốc AllMadeViet, chia sẻ rằng xanh hóa thực phẩm hiện không còn là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tiếp cận các thị trường lớn. Bà lưu ý doanh nghiệp chỉ có khoảng 7 ngày để giữ sự chú ý của khách hàng. Việc chậm trễ trong phản hồi hoặc thiếu minh bạch có thể khiến đối tác nhanh chóng chuyển sang lựa chọn khác. Do đó, xây dựng niềm tin dài hạn không chỉ đến từ chất lượng hàng hóa mà còn đến từ khả năng giao tiếp chuyên nghiệp và tốc độ phản hồi kịp thời của doanh nghiệp.

Giải pháp xây dựng hệ thống quản trị và lộ trình thực thi

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành đối tác chiến lược, bà Liney Weishappel đề xuất doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống sản xuất dựa trên bốn trụ cột tiêu chuẩn cốt lõi. Các trụ cột này bao gồm đảm bảo an toàn chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc, quản lý môi trường và tuân thủ đạo đức xã hội. Đây là bộ khung quản trị hiện đại giúp doanh nghiệp tự tin chứng minh năng lực với nhà mua hàng toàn cầu. Khi nền tảng vận hành đạt chuẩn, sản phẩm sẽ tự nhiên sở hữu “hộ chiếu xanh”, qua đó thuận lợi hơn khi tiếp cận thị trường quốc tế.

Bà Liney Weishappel giới thiệu lộ trình 6 bước triển khai gồm xác định thị trường mục tiêu, chuẩn hóa yêu cầu, đánh giá thực trạng, ưu tiên nguồn lực, tối ưu chi phí và tăng cường hợp tác chuyên môn. Bà khẳng định nếu quá trình chuyển đổi xanh được thực hiện bài bản sẽ không làm gia tăng chi phí đáng kể, mà ngược lại còn giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần hiểu rõ đặc thù từng thị trường, lựa chọn chứng nhận phù hợp và nâng cao năng lực giao tiếp quốc tế.

Đồng quan điểm về quản trị, ông Hoàng Văn Việt cho rằng doanh nghiệp cần chuyển dịch từ tư duy sản phẩm tốt sang tư duy hệ thống vận hành tốt. Điều này có nghĩa không chỉ tập trung vào sản phẩm chất lượng đơn lẻ mà phải xây dựng một hệ thống vận hành đạt chuẩn quốc tế và ổn định lâu dài. Ông nhấn mạnh không có chứng nhận nào là tốt nhất, mà chỉ có chứng nhận phù hợp nhất với chiến lược của từng doanh nghiệp. Chứng nhận xanh không chỉ là thủ tục kỹ thuật mà là hệ thống niềm tin giúp sản phẩm được bảo chứng giá trị trên thị trường.

Theo ông Hoàng Văn Việt, các đối tác quốc tế luôn ưu tiên nhà cung cấp có năng lực vận hành ổn định và tinh thần cải tiến liên tục thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí thấp. Minh bạch trong quản trị chính là nền tảng giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín dài hạn, từ đó duy trì các hợp đồng xuất khẩu lớn. Sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất truyền thống sang quản trị hiện đại sẽ giúp nông sản Việt thoát khỏi “cái bẫy giá rẻ”. Đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp trong nước thực hiện cuộc chuyển đổi về quản trị nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Bà Hồ Thị Quyên nhấn mạnh yếu tố quyết định phát triển bền vững nằm ở sự thay đổi tư duy của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp. Chuyển đổi xanh khó có thể thành công nếu vẫn duy trì cách tiếp cận ngắn hạn và chỉ tập trung vào lợi nhuận trước mắt. Thay vào đó, doanh nghiệp cần hướng đến xây dựng quan hệ đối tác chiến lược dựa trên giá trị thực chất và mức độ tin cậy. Bên cạnh nỗ lực nội tại, doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia hệ sinh thái xúc tiến thương mại và tận dụng sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý để gia tăng cơ hội tiếp cận thị trường, qua đó khẳng định vị thế thương hiệu Việt trên trường quốc tế.