Nghị quyết số 79 đặt ra mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030, Việt Nam có từ 1 đến 3 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và ít nhất 50 doanh nghiệp thuộc Top 500 doanh nghiệp lớn nhất châu Á. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đang hoàn thiện nhiều cơ chế mới nhằm tăng quyền tự chủ, mở rộng nguồn lực và tạo dư địa phát triển cho khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng danh mục các DNNN có quy mô lớn, hoạt động trong những ngành, lĩnh vực thiết yếu, đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế và tạo sức lan tỏa đối với các thành phần kinh tế khác.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), việc xây dựng danh mục DNNN mạnh sẽ căn cứ trên các tiêu chí quốc tế như quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và các chỉ tiêu tài chính quan trọng - tương tự hệ thống xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và châu Á.

Tuy nhiên, tiêu chí lựa chọn không chỉ dựa trên quy mô hiện tại mà còn xét đến tiềm năng phát triển dài hạn và vai trò chiến lược của doanh nghiệp trong các ngành Nhà nước cần nắm giữ hoặc dẫn dắt. Điều này đồng nghĩa với việc những doanh nghiệp chưa có quy mô lớn nhưng hoạt động trong các lĩnh vực trọng yếu vẫn có thể được ưu tiên đầu tư để phát triển thành các tập đoàn đầu tàu trong tương lai.

Bộ Tài chính cũng sẽ phối hợp với các bộ, ngành để xác định những lĩnh vực cần sự hiện diện của doanh nghiệp nhà nước, từ đó lựa chọn các doanh nghiệp phù hợp tham gia danh mục. Song song với việc lựa chọn doanh nghiệp trọng điểm, hệ thống pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước đã được sửa đổi theo hướng tăng mạnh quyền tự chủ.

Theo quy định mới, doanh nghiệp được chủ động xây dựng chiến lược phát triển, kế hoạch sản xuất kinh doanh, quyết định đầu tư, tổ chức bộ máy, quản trị nhân sự và chính sách tiền lương trong khuôn khổ pháp luật. Cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ tập trung vào việc xác định mục tiêu phát triển, giám sát hiệu quả hoạt động và thực hiện các nhiệm vụ Nhà nước giao, thay vì can thiệp vào các quyết định sản xuất kinh doanh thường xuyên như trước.

Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn quy trình ra quyết định, nâng cao tính linh hoạt và tăng khả năng cạnh tranh trong môi trường thị trường. Không dừng ở việc mở rộng quyền tự chủ, Nghị quyết 79 còn yêu cầu xây dựng các cơ chế đặc thù nhằm tạo động lực cho doanh nghiệp nhà nước phát triển mạnh mẽ hơn.

Theo Bộ Tài chính, các chính sách đang được nghiên cứu bao gồm cơ chế về nguồn lực, tiền lương, phân phối lợi nhuận và chế độ thưởng vượt kế hoạch. Đáng chú ý, doanh nghiệp hiện đã được tự quyết định quỹ lương thay vì phải trình cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính dự kiến nghiên cứu cơ chế trích thưởng từ 5-10% phần vượt kế hoạch, tạo thêm động lực để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Các nội dung liên quan đến phân phối lợi nhuận và chính sách thưởng sẽ được đánh giá vào cuối năm 2026, làm cơ sở hoàn thiện quy định trong năm 2027 thông qua Luật hoặc các nghị định hướng dẫn.

Theo TS Nguyễn Đình Cung, điều quan trọng nhất không chỉ là lựa chọn đúng người đứng đầu doanh nghiệp mà còn phải xây dựng một thể chế phù hợp, trao quyền đầy đủ để doanh nghiệp phát huy năng lực. Ông cho rằng nên ưu tiên áp dụng các cơ chế mới đối với những doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả và có tiềm năng trở thành tập đoàn quy mô quốc tế như Petrovietnam, Petrolimex hay Viettel. Đồng thời, doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động trong huy động nguồn lực, thu hút nhân tài, quyết định đầu tư và tái đầu tư để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông, doanh nghiệp nhà nước muốn giữ vai trò tiên phong cần tập trung làm chủ công nghệ lõi, đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời chấp nhận mức độ rủi ro hợp lý trong đổi mới sáng tạo. Ở góc độ quản trị, ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, đề xuất tham khảo các mô hình quản lý vốn nhà nước tiên tiến như Temasek của Singapore, SASAC của Trung Quốc và kinh nghiệm quản trị của các nước Bắc Âu nhằm nâng cao tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG.

Ông cũng cho rằng việc đánh giá hiệu quả doanh nghiệp nhà nước cần vượt ra ngoài các chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận hay số nộp ngân sách, bổ sung thêm các tiêu chí về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất lao động, quản trị ESG và năng lực nghiên cứu phát triển.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp, Tổng Công ty Viễn thông Viettel, cho biết Nghị quyết 79 đã tạo động lực mới cho khu vực doanh nghiệp nhà nước, thúc đẩy tư duy quản trị theo chuẩn mực quốc tế.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp hiện coi chuyển đổi số là chiến lược phát triển cốt lõi. Tại Viettel Telecom, doanh nghiệp đang đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), đồng thời chuyển dịch từ nhà cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống sang doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số.

Bên cạnh đó, Viettel cũng tập trung nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi, áp dụng các nguyên tắc quản trị của OECD, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và các tiêu chuẩn ESG. Đây được xem là nền tảng để doanh nghiệp không chỉ bảo toàn vốn nhà nước mà còn tạo ra giá trị mới, nâng cao sức cạnh tranh và từng bước vươn lên nhóm doanh nghiệp hàng đầu khu vực và thế giới.