Iran đang bước vào các cuộc đàm phán với chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm hướng tới một “phần thưởng” lớn: hàng chục tỷ USD bị phong tỏa ở nước ngoài có thể giúp hồi sinh nền kinh tế đang khủng hoảng của quốc gia Tây Á.

Một số tài sản đã bị đóng băng gần như kể từ năm 1979. Nhưng các tài sản bị phong tỏa phần lớn là những khoản thanh toán gần đây hơn cho các đợt bán dầu của Iran cho Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Số tiền bị kẹt lại khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân có từ thời chính quyền Barack Obama và tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Iran vào năm 2018.

Các ước tính về giá trị tài sản của Iran ở nước ngoài có sự khác biệt, trong đó Tehran cho biết con số này ít nhất là 100 tỷ USD. Các chuyên gia khác lại đưa ra con số thấp hơn nhiều. Ưu tiên của Tehran là mở khóa 24 tỷ USD ban đầu theo từng giai đoạn.

Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành (CEO) của Bourse & Bazaar Foundation (một tổ chức tư vấn tập trung vào kinh tế) cho biết việc giải phóng một phần số tiền mặt này sẽ cho phép các nhà lãnh đạo Iran tăng giá trị đồng nội tệ và hạ tỷ lệ lạm phát. Tuy nhiên, ông nói thêm: “Iran vẫn sẽ có động lực rất mạnh mẽ để theo đuổi việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt rộng lớn hơn”.

Trung Quốc từ lâu đã là nước mua dầu lớn nhất của Iran và các ước tính về tài sản bị đóng băng của Tehran tại đây dao động từ 20 tỷ đến 50 tỷ USD.

Video thỏa thuận Iran - Mỹ: Tehran tìm cách giải phóng hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng ở nước ngoài - Nguồn clip: WION

Mỹ có thể ngăn cản các quốc gia thanh toán tiền dầu cho Iran vì hầu hết tất cả các giao dịch dầu mỏ toàn cầu đều được thực hiện bằng đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ có thể chặn các tổ chức tài chính khỏi hệ thống thanh toán bằng đồng USD nếu họ vi phạm các lệnh trừng phạt - một công cụ mạnh mẽ được Mỹ sử dụng ngày càng nhiều trong 2 thập kỷ qua.

Tờ The Wall Street Journal đưa tin, ngay cả sau khi cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ - Israel với Iran bắt đầu, Trung Quốc vẫn tiếp tục lén lút mua dầu của Iran. Tờ báo này cũng cho biết Iran đã có thể khai thác một phần các quỹ này để mua máy móc và phụ tùng ô tô của Trung Quốc cùng nhiều thứ khác.

Tờ The Wall Street Journal ngày 16/6 đã liệt kê danh sách những quốc gia đang nắm giữ hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran:

Iraq: 15 tỷ USD

Iraq là nước mua điện và khí đốt tự nhiên lớn từ nước láng giềng Iran, nhưng các hạn chế của Mỹ từ lâu đã ngăn cản Baghdad thanh toán cho các dịch vụ này cho Tehran. Chính quyền của ông Trump trước đó đã dừng việc cho phép Iraq trả tiền cho Iran đối với các nguồn cung cấp năng lượng.

Ấn Độ: 7 tỷ USD

Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân thời Barack Obama, Ấn Độ là nước mua dầu lớn thứ hai của Iran. Các lệnh trừng phạt của chính quyền Trump đã buộc các ngân hàng Ấn Độ phải giữ lại các khoản thanh toán cho việc mua dầu thô của Iran.

Hàn Quốc: 7 tỷ USD

Giống như Ấn Độ và Trung Quốc, Hàn Quốc là một khách hàng mua dầu lớn của Iran trước khi chính quyền Trump đầu tiên áp đặt các lệnh trừng phạt. Phần lớn trong số 7 tỷ USD bị đóng băng ở nền kinh tế lớn thứ tư châu Á sau đó đã được chuyển đến Qatar như một phần của thỏa thuận trao đổi tù nhân với Mỹ.

Qatar: 6 tỷ USD

Mỹ đã đảo ngược quyết định sau các cuộc tấn công ngày 7/10/2023 vào Israel bởi Hamas - tổ chức bị Mỹ liệt kê là khủng bố và được Iran hậu thuẫn. Washington vẫn chưa cho phép Qatar chuyển số tiền này, vốn được định sẵn chỉ sử dụng cho các mục đích nhân đạo. Các cuộc đàm phán hiện tại tập trung chủ yếu vào việc cấp quyền tiếp cận các khoản tiền này cho Iran.

Các nước khác (bao gồm Nhật Bản, Mỹ, Luxembourg và Oman): 8 tỷ USD

Tài sản của Iran cũng đang được nắm giữ tại Nhật Bản, Luxembourg, Oman và ngay cả ở Mỹ.

*Lưu ý: Tất cả các số liệu đều là ước tính.