Theo báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam, chỉ số gạo trắng Oryza (WRI) – giá bình quân gia quyền của gạo trắng xuất khẩu toàn cầu – đã khép lại tuần đầu tiên của tháng 8/2026 ở mức 434 USD/tấn. Dù mức giá này giảm nhẹ 2 USD/tấn so với tuần trước, nhưng nếu nhìn rộng hơn, giá vẫn cao hơn 1 USD/tấn so với tháng trước và tăng 5 USD/tấn so với cùng kỳ năm 2025.

Sự sụt giảm nhẹ này phản ánh một thị trường đang chịu tác động kép từ nguồn cung hiện tại và những dự báo bất định về triển vọng thời gian tới. Hiện lượng tồn kho gạo toàn cầu vẫn duy trì ở mức gần kỷ lục, đóng vai trò như một "vùng đệm" quan trọng, giúp hạn chế nguy cơ giá tăng đột biến trong ngắn hạn. Tuy nhiên, sự ổn định này đang đứng trước những thách thức từ rủi ro thời tiết dai dẳng và các yếu tố kinh tế biến động.

Đáng chú ý, hiện tượng El Niño đang gia tăng cường độ, khiến lượng mưa tại nhiều vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở châu Á thấp hơn đáng kể so với mức bình thường. Những quốc gia sản xuất gạo hàng đầu như Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines đều đứng trước nguy cơ sụt giảm sản lượng lúa gạo do thiếu hụt nước tưới. Cùng với đó, chi phí phân bón, nhiên liệu và vận hành hệ thống tưới tiêu leo thang cũng đang gây áp lực lên quyết định gieo trồng của nông dân, qua đó có thể tác động trực tiếp đến sản lượng của những vụ mùa tới.

Tại Indonesia, tác động của El Niño đã bắt đầu hiện hữu khi mùa khô đến sớm, khô hạn hơn dự kiến và kéo dài hơn so với những năm trước. Sản lượng gạo niên vụ 2026/27 tại quốc gia này được dự báo sẽ giảm nhẹ, buộc Chính phủ phải chủ động ứng phó. Trong khi mức tiêu thụ gạo nội địa được kỳ vọng duy trì ổn định ở 36,2 triệu tấn, nhu cầu nhập khẩu gạo của Indonesia dự kiến sẽ tăng mạnh lên 500.000 tấn, cao hơn nhiều so với mức 150.000 tấn của năm trước. Trong khi đó, tồn kho cuối kỳ dự kiến giảm mạnh từ 4 triệu tấn xuống còn 2,6 triệu tấn.

Để đảm bảo an ninh lương thực và ổn định mặt bằng giá, Chính phủ Indonesia đã triển khai một loạt biện pháp quyết liệt như cải thiện hạ tầng thủy lợi, mở rộng diện tích đất có tưới và tăng cường gieo mây tạo mưa. Đặc biệt, từ tháng 8/2026, quốc gia này sẽ phân phối gần 1 triệu tấn gạo từ kho dự trữ của Bulog cho hơn 33 triệu hộ gia đình có thu nhập thấp trong chương trình kéo dài 5 tháng. Tổng kinh phí dành cho hoạt động an ninh lương thực này ước tính lên tới 954 triệu USD.

Trên thị trường quốc tế, diễn biến giá cả cũng cho thấy những nốt trầm. Tại Ấn Độ, giá gạo trắng 5% tấm ghi nhận ở mức 363 USD/tấn, giảm 2 USD/tấn so với tuần trước. Sau giai đoạn xuất khẩu tăng trưởng 5% trong nửa đầu năm 2026, thị trường nước này đang trở nên khá trầm lắng khi nguồn cung tạm thời phục hồi. Tương tự, tại Thái Lan, giá gạo trắng 5% tấm hiện ở khoảng 455 USD/tấn, giảm 2 USD/tấn so với tuần trước và giảm tới 25 USD/tấn so với tháng trước. Nhu cầu mua chậm, kết hợp với sức mạnh của đồng baht, đang tạo áp lực trực tiếp lên giá xuất khẩu của xứ sở Chùa Vàng.

Pakistan cũng ghi nhận xu hướng giá giảm, với gạo trắng 5% tấm ở mức 401 USD/tấn, giảm 11 USD/tấn so với tuần trước. Giao dịch tại đây nhìn chung khá ảm đạm do nhu cầu quốc tế yếu, trong khi nguồn cung từ vụ cũ trở nên hạn chế. Dẫu vậy, chi phí thu mua nội địa vẫn ở mức cao, khiến giá chưa thể giảm sâu và thị trường chưa có nhiều dư địa để bứt phá.

Đối với Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận những tín hiệu đáng chú ý trong 7 tháng đầu năm 2026. Tổng lượng gạo xuất khẩu đạt khoảng 5,5 triệu tấn, thu về 2,64 tỷ USD. Mặc dù sản lượng tăng nhẹ 0,5% so với cùng kỳ năm 2025, giá trị xuất khẩu lại giảm 6,7% do giá xuất khẩu bình quân ước đạt 476,6 USD/tấn, giảm 7,1%. Philippines vẫn giữ vững vị thế là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 45% thị phần.

Nhìn về những tháng tới, các chuyên gia khẳng định diễn biến nguồn cung tại các nước sản xuất lớn sẽ là yếu tố then chốt chi phối giá gạo quốc tế. Trong bối cảnh thời tiết cực đoan khó dự đoán và chính sách thương mại liên tục thay đổi tại nhiều quốc gia, thị trường lúa gạo toàn cầu được dự báo sẽ còn nhiều biến động. Điều này đòi hỏi các đơn vị xuất khẩu Việt Nam phải theo sát diễn biến thị trường, chủ động điều chỉnh và xây dựng chiến lược kinh doanh linh hoạt, hiệu quả.