Thị trường thế giới biến động và áp lực chi phí đầu vào

Thị trường cao su toàn cầu trong tháng 3/2026 ghi nhận những nhịp đập không đồng nhất giữa các khu vực sản xuất và tiêu thụ trọng điểm. Tại Sở Giao dịch Hàng hóa Osaka của Nhật Bản, giá cao su RSS3 kỳ hạn tháng 4/2026 chạm mức 381,4 Yên/kg, tăng 1,8% so với cuối tháng trước đó. Tương tự, tại Thái Lan, giá mặt hàng này cũng ghi nhận mức tăng ấn tượng 7,8%, đạt 81,6 Baht/kg vào cuối tháng 3.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự khởi sắc tại hai thị trường này là giá dầu mỏ leo thang trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp. Việc giá dầu tăng cao khiến nguồn cung naphtha dùng sản xuất cao su tổng hợp trở nên khan hiếm và đắt đỏ. Hệ quả là sản lượng cao su tổng hợp giảm, buộc các nhà sản xuất phải tìm đến cao su tự nhiên như một giải pháp thay thế tối ưu, từ đó trực tiếp đẩy giá mặt hàng này lên cao.

Trong khi đó, bức tranh tại Trung Quốc lại mang sắc thái đối lập khi giá cao su tự nhiên trên sàn Thượng Hải giảm hơn 3% so với tháng trước. Nguyên nhân là ngành công nghiệp ô tô của quốc gia tỷ dân đang suy yếu đáng kể. Doanh số bán xe trong nước giảm tới 26%, khiến lượng tồn kho xe du lịch tăng vọt lên 3,57 triệu chiếc, gây áp lực ngược lên nhu cầu nhập khẩu mủ cao su từ các đối tác bên ngoài.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, mặc dù giá xuất khẩu bình quân trong tháng 3 cải thiện nhẹ, áp lực chi phí vẫn là bài toán nan giải. Ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su nhựa TP. Hồ Chí Minh, nhận định các xung đột địa chính trị gần đây đã khiến giá nguyên vật liệu nhập khẩu biến động mạnh, tạo ra thách thức lớn trong việc duy trì biên lợi nhuận khi chi phí vận hành đồng loạt tăng cao.

Bên cạnh áp lực giá cả, yếu tố mùa vụ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình dòng chảy cung ứng hiện nay. Từ tháng 3 đến tháng 4 hằng năm, các vườn cao su thường tạm ngừng khai thác do cây bước vào giai đoạn thay lá và cho năng suất thấp. Ông Nguyễn Quốc Anh cho biết, các doanh nghiệp có sẵn nguồn hàng dự trữ trong thời gian này sẽ được hưởng lợi về giá trên thị trường.

Mặc dù vậy, sự gia tăng nhanh chóng của chi phí đầu vào đã khiến không ít doanh nghiệp sản xuất cao su xuất khẩu rơi vào thế khó. Nhiều đơn vị buộc phải tiến hành đàm phán lại với khách hàng quốc tế nhằm điều chỉnh giá hợp đồng cho phù hợp với tình hình thực tế. Do đó, việc duy trì ổn định chuỗi cung ứng và bảo đảm quyền lợi doanh nghiệp trước các cú sốc về giá dầu trở thành ưu tiên hàng đầu của ngành cao su trong giai đoạn này.

Tận dụng ưu đãi thuế quan và xu hướng phát triển xanh

Dù thị trường Trung Quốc có dấu hiệu chững lại, ngành cao su Việt Nam vẫn ghi nhận con số khả quan trong quý I/2026 với tổng trị giá xuất khẩu ước đạt 752 triệu USD. Đây là minh chứng cho sự linh hoạt của doanh nghiệp trong việc tìm kiếm lối đi mới. Trong bối cảnh nguồn cung nội địa Trung Quốc chỉ đáp ứng khoảng 15–20% nhu cầu tiêu thụ, cơ hội cho mủ cao su Việt Nam quay trở lại mạnh mẽ vào quý II là rất lớn khi mùa vụ khai thác mới bắt đầu.

Một trong những động lực quan trọng giúp doanh nghiệp Việt tự tin vượt qua thách thức là sự dịch chuyển nhu cầu sang các thị trường tiềm năng khác. Hiện nay, các quốc gia tại Ấn Độ, Trung Đông và châu Phi đang có nhu cầu tiêu thụ cao su ngày càng tăng. Việc tận dụng tối đa ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do và cắt giảm thuế quan sẽ giúp ngành cao su giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, tạo ra sự cân bằng bền vững hơn.

Đặc biệt, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam còn đến từ khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe. Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu, có hiệu lực từ tháng 5/2025, đã phân loại Việt Nam vào nhóm quốc gia rủi ro thấp. Điều này giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể rào cản kỹ thuật cũng như chi phí tuân thủ khi tiếp cận thị trường EU, trở thành "tấm vé" thông hành quan trọng để cao su Việt Nam tiến sâu vào các thị trường cao cấp, có giá trị gia tăng cao.

Nhìn nhận về chiến lược dài hạn, ông Lê Thanh Hưng, Chủ tịch Hiệp hội Cao su Việt Nam, đánh giá thị trường năm 2026 dù đối mặt nhiều thách thức nhưng vẫn mở ra cơ hội nếu ngành tận dụng tốt xu hướng bền vững. Các định hướng trọng tâm cần thúc đẩy lúc này bao gồm chuyển đổi xanh và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu từ khách hàng mà còn là yếu tố sống còn để nâng cao uy tín thương hiệu cao su Việt trên trường quốc tế.

Song song với việc đổi mới công nghệ nhằm giảm phát thải, ngành cao su cần tăng cường liên kết chặt chẽ với địa phương và các hộ nông dân trồng cao su. Ông Lê Thanh Hưng nhấn mạnh việc đa dạng hóa sản phẩm và đẩy mạnh chế biến sâu sẽ là chìa khóa để gia tăng giá trị xuất khẩu. Thay vì xuất khẩu mủ thô, doanh nghiệp cần theo dõi biến động chính sách thế giới để điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tập trung vào các phân khúc thị trường có nhu cầu tăng trưởng mạnh.

Trong giai đoạn từ 2026 đến 2030, triển vọng ngành cao su vẫn được đánh giá tích cực nhờ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng trong khu vực. Với việc chủ động nắm bắt xu hướng công nghệ và tận dụng quy định mới về môi trường, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể biến những "cơn gió ngược" từ thị trường thế giới thành động lực đổi mới và phát triển mạnh mẽ. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả nguồn lực lẫn chiến lược sẽ giúp ngành cao su khẳng định vị thế vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu.