Hành trình xây dựng thương hiệu nho sạch tại vùng Khánh Hòa

Ông Nguyễn Văn Mọi, hay người dân vẫn thường gọi bằng cái tên thân thuộc là ông Ba Mọi, là một nông dân mộc mạc nhưng mang trong mình khát vọng lớn lao: Trồng ra những trái nho sạch và bền vững trên chính quê hương. Suốt hơn 40 năm gắn bó với cây nho, ông đã kiên trì xây dựng thương hiệu theo hướng bài bản. Sinh ra ở vùng đất quanh năm nắng cháy, chuyện làm nông với ông Ba Mọi vốn không có gì xa lạ. Từ năm 1985, ông bắt đầu trồng nho theo kinh nghiệm cha ông để lại, thường xuyên phun thuốc theo thói quen và thu hoạch theo mùa vụ như bao nông dân khác ở vùng tỉnh Ninh Thuận (cũ), nay thuộc tỉnh Khánh Hòa. Thế nhưng, đến những năm 2000, khi trái nho rơi vào thời kỳ thoái trào do sâu bệnh hoành hành và giá cả bấp bênh khiến người trồng nho lao đao, ông Ba Mọi quyết định phải làm khác đi.

Ông nhớ lại rằng cây nho mà suốt ngày phun thuốc thì chẳng thể bền lâu, bởi mình sống nhờ đất, nhờ trái chứ không thể dựa vào hóa chất độc hại. Cơ duyên đổi đời đến khi Viện Nghiên cứu nông nghiệp trên địa bàn lai tạo thành công giống nho xanh NH01-48. Trong khi nhiều người còn e ngại, ông lại là người dám thử nghiệm đầu tiên khi mạnh dạn xuống giống trên 1.000 mét vuông ruộng gò của gia đình ở xã Phước Thuận, nay là xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa. Cũng từ thời điểm đó, ông bắt đầu tiếp cận phương thức canh tác sinh học, sử dụng chế phẩm vi sinh thay cho thuốc hóa học. Với những người nông dân tại Khánh Hòa khi ấy, đây là một khái niệm hoàn toàn mới mẻ, khiến gia đình và hàng xóm không khỏi lo lắng. Tuy nhiên, ông vẫn kiên quyết thực hiện, bởi theo ông, làm nông mà cứ sợ hãi thì sẽ không bao giờ đổi mới được.

Sau gần một năm ăn không ngon, ngủ không yên, vườn nho xanh của ông đã cho mùa trái đầu tiên với sản lượng hơn 7 tạ nho căng mọng. Giá bán tại vườn lúc đó đạt 15.000 đồng/kg, cao gấp ba lần so với nho đỏ truyền thống. Những vụ thu hoạch tiếp theo, năng suất tăng nhanh chóng, có năm đạt tới 1,5 tấn mỗi vụ. Mức lãi ròng trên 10 triệu đồng/vụ vào thời điểm đó là thành quả nằm ngoài sức tưởng tượng của nhiều nhà vườn địa phương. Đến Tết năm 2003, ông chính thức đưa thương hiệu Nho Ba Mọi vào hệ thống siêu thị tại Thành phố Hồ Chí Minh sau khi vượt qua các khâu kiểm nghiệm khắt khe về an toàn thực phẩm. Đây được xem là cú hích quan trọng, đưa trái nho sạch vùng Khánh Hòa tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, điều mà trước đó nhiều người trồng nho chưa từng dám nghĩ tới.

Thành công ban đầu đã tạo động lực mạnh mẽ để ông Ba Mọi mở rộng diện tích sản xuất từ vài sào ban đầu lên gần 5 ha, hoạt động theo mô hình nông nghiệp sinh thái. Không dừng lại ở đó, ông còn xây dựng chuỗi liên kết với nhiều hộ trồng nho khác, tạo ra vùng sản xuất với tổng diện tích hơn 10 ha. Đến năm 2007, ông lấy chính tục danh của mình để thành lập doanh nghiệp, từng bước đưa thương hiệu đi vào quỹ đạo chuyên nghiệp hơn. Trước đó, năm 2004, sản phẩm của ông đã được chứng nhận an toàn thực phẩm với độ ngọt đạt 18,45% và hoàn toàn âm tính với dư lượng thuốc trừ sâu. Đến năm 2010, trang trại chính thức đạt chuẩn VietGAP và trở thành điểm tham quan, học tập kinh nghiệm của nhiều nông dân trong và ngoài vùng. Ông chia sẻ rằng, từ niềm tin nho địa phương hoàn toàn đủ tầm bước vào lĩnh vực chế biến sâu, ông đã mạnh dạn đầu tư nhà xưởng và dây chuyền sản xuất rượu vang.

Ông dành riêng 0,5 ha để trồng các giống nho chuyên dụng như Syrah hay Cabernet Sauvignon – những giống nho quen thuộc tại các vùng vang nổi tiếng trên thế giới. Theo ông, làm rượu vang rất cực, bởi từ lúc thu hoạch đến khi cho ra thành phẩm phải mất vài năm trời, nhưng nếu chỉ bán nho tươi thì cây nho không thể “đi xa”. Trong suốt hành trình bền bỉ ấy, ông luôn giữ vững quan điểm sản xuất tử tế để tạo ra giá trị thật cho cộng đồng. Hình ảnh quen thuộc tại trang trại là cảnh ông đứng giữa giàn nho, tận tình giảng giải cho những nông dân trẻ về cách cây ra hoa, đậu trái, tỉa lá hay nhận biết sâu bệnh bằng mắt thường. Ông không giấu nghề, trái lại sẵn sàng chia sẻ tất cả, bởi theo ông, muốn nho địa phương thực sự mạnh thì phải có một thế hệ nông dân mới giỏi kiến thức và được tiếp cận đúng phương pháp khoa học hiện đại.

Giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp và du lịch bền vững

Theo ông Ba Mọi, để nông nghiệp phát triển bền vững, người nông dân trước hết phải có thu nhập ổn định từ chính nghề của mình. Ông kiến nghị Hội Nông dân các cấp cùng các ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền, vận động nhà nông thay đổi tư duy sản xuất. Theo quan điểm của ông, việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp là rất quan trọng và là xu thế tất yếu hiện nay. Nông dân cần sản xuất những gì thị trường cần, thay vì chỉ làm những gì mình đang có sẵn. Đồng thời, nhà nông phải chủ động liên kết với doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị, khi đó sản phẩm làm ra mới có giá trị tương xứng trên thị trường. Để minh chứng cho điều này, ông cho biết hiện nay ngoài nho, trang trại của ông còn có thêm sản phẩm táo tươi, rất được người tiêu dùng ưa chuộng.

Cả hai mặt hàng nông sản này đều không đủ để cung ứng cho thị trường, buộc ông phải liên kết với nhiều hộ nông dân trong vùng để bao tiêu sản phẩm. Nhờ sự liên kết đó, các hộ dân yên tâm sản xuất, năng suất và thu nhập ngày càng được nâng cao. Trong khi đó, nhiều nông dân khác tại địa phương vẫn loay hoay tìm đầu ra do sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm và phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Ông nhấn mạnh rằng, sản xuất nhỏ lẻ sẽ khiến hiệu quả kinh tế không cao và thiếu tính ổn định lâu dài. Bên cạnh đó, ông Ba Mọi cũng khẳng định xu thế hiện nay là nông nghiệp phải gắn chặt với khoa học kỹ thuật, bởi kinh nghiệm truyền thống của nông dân chỉ quyết định được khoảng 50% năng suất cuối cùng của cây trồng.

Thực tế cho thấy, nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao hiện nay đã mang lại hiệu quả kinh tế gấp hai đến ba lần trên cùng một đơn vị diện tích. Vì vậy, ông kiến nghị các bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương cần quan tâm hỗ trợ nông dân trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Nhà nông cần được tập huấn các kỹ thuật tiên tiến và tham khảo những mô hình hiệu quả để tạo ra sản phẩm chất lượng cao hơn, từ đó nâng cao thu nhập. Lão nông này cũng trăn trở với việc phát triển du lịch nông nghiệp – loại hình đang dần nở rộ tại địa phương và trên cả nước. Đây là hình thức du lịch sinh thái giúp du khách thư giãn, trải nghiệm đời sống nhà nông, song hiện nay nhiều mô hình do nông dân làm chủ vẫn mang tính tự phát và chưa được đầu tư bài bản.

Ông kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần phối hợp ban hành những quyết sách có định hướng rõ ràng. Điều này sẽ giúp nông dân có thêm nguồn thu từ khai thác du lịch, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, giống như cách ông đang vận hành trang trại của mình. Tại đây, du khách được trực tiếp hái nho và tìm hiểu quy trình sản xuất, từ đó thêm tin tưởng vào chất lượng sản phẩm. Ở tuổi gần 80, ông Ba Mọi vẫn không ngừng đào tạo thế hệ trẻ, sẵn sàng chia sẻ những bí quyết nghề nghiệp cho sinh viên ngành nông nghiệp. Ông mong muốn xây dựng một lớp nông dân mới giỏi kiến thức, am hiểu khoa học để đưa trái nho quê hương đứng ngang hàng với thế giới. Khát vọng lớn nhất của ông là một ngày nào đó, trên đất Khánh Hòa sẽ hình thành những nhà máy sản xuất rượu vang hiện đại, quy mô lớn.

Theo ông, điều mà nông dân hiện nay còn thiếu chính là sự liên kết vùng, bởi mỗi người làm một kiểu thì doanh nghiệp không dám đầu tư thu mua. Muốn đi xa, phải hình thành vùng nguyên liệu lớn, trồng giống chuẩn theo tiêu chuẩn VietGAP, khi đó các nhà máy sẽ tự tìm đến. Ông trăn trở rằng thế giới có những giống nho làm vang chủ lực thì địa phương cũng hoàn toàn có đủ điều kiện. Vấn đề cốt lõi không nằm ở đất hay vốn, mà ở tư duy làm nông hiện đại cùng sự đồng hành chặt chẽ giữa nhà nông và chính quyền các cấp để tạo nên một hệ sinh thái bền vững. Ông nói chậm rãi nhưng đầy quyết tâm: Vùng đất này nắng gió dữ dội thật, nhưng cũng cho ra những trái nho ngon không thua kém bất kỳ vùng Địa Trung Hải nào. Điều quan trọng là người làm nông có dám nghĩ lớn để đưa “hạt ngọc” của quê hương vươn tới những chân trời mới hay không.