Vào tháng 12/1994, Trung Quốc chính thức khởi công đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử. Siêu đập này được xây dựng bằng bê tông và thép, có chiều dài 2.355m, đỉnh đập cao 185m so với mực nước biển, trong khi phần thân đập cao khoảng 181m tính từ nền đá.

Để hoàn thành công trình khổng lồ này, Trung Quốc đã sử dụng khoảng 27,2 triệu m3 bê tông, 463.000 tấn thép (tương đương lượng thép đủ để xây 63 tháp Eiffel) cùng hơn 102,6 triệu m3 đất đá được đào đắp trong quá trình thi công.

Hồ chứa của đập Tam Hiệp có diện tích rộng hơn 1 triệu km2. Công trình tạo ra sản lượng điện lớn gấp khoảng 11 lần đập thủy điện Hoover nổi tiếng của Mỹ. Với công suất phát điện khoảng 22,5 triệu kW, đập Tam Hiệp được xem là một trong những nguồn cung điện chủ lực của Trung Quốc. Tổng mức đầu tư cho dự án vào khoảng 37 tỷ USD (hơn 975.800 tỷ đồng) trước khi chính thức đưa vào vận hành năm 2009.

Quá trình xây dựng đập Tam Hiệp đã khiến khoảng 1,4 triệu người phải di dời khỏi 13 thành phố, 140 thị trấn và hơn 1.350 ngôi làng để phục vụ việc hình thành hồ chứa. Trước khi chính thức đi vào hoạt động, siêu đập này còn phải vượt qua một trong những thử thách được xem là khó khăn nhất toàn dự án là phá hủy bức tường bao ngăn nước tạm thời trên sông Dương Tử.

Đây là hạng mục đặc biệt quan trọng nhằm giải phóng dòng chảy, đưa đập chính vào vận hành. Bức tường bê tông khổng lồ này có kết cấu vô cùng kiên cố, được xây dựng để chặn dòng nước trong suốt quá trình thi công nên việc phá dỡ đòi hỏi kỹ thuật cực kỳ phức tạp và chính xác.

Vào tháng 6/2006, các chuyên gia đã sử dụng khoảng 200 tấn thuốc nổ để phá hủy bức tường ngăn nước này. Vụ nổ tạo ra khoảng 186.000m3 bê tông đổ sập với tổng trọng lượng khoảng 440.000 tấn. Khi bức tường bị phá vỡ, dòng nước phía sau lập tức được giải phóng.

Dù vị trí phá dỡ nằm rất gần thân đập chính, quá trình kích nổ vẫn không gây ảnh hưởng đến công trình trung tâm. Kỹ sư trưởng Zhang Chaoran (Công ty Phát triển Dự án Tam Hiệp Trường Giang, Trung Quốc) cho biết đây là nhiệm vụ vô cùng thách thức, toàn bộ quá trình được thực hiện trong trạng thái căng thẳng cao độ. Hệ thống kích nổ khi đó được vận hành từ xa thông qua bộ điều khiển có độ chính xác hiện đại hàng đầu thời điểm bấy giờ.

Vào giai đoạn cao điểm, có khoảng 26.000 công nhân, kỹ sư tham gia xây dựng đập Tam Hiệp. Công trình cũng được áp dụng hàng loạt công nghệ hiện đại nhằm bảo đảm an toàn và tối ưu hóa vận hành.

Các kỹ sư sử dụng phần mềm mô phỏng để thiết kế và dự đoán khả năng chịu tải của đập trong nhiều điều kiện khác nhau như áp lực nước, động đất hay lũ lụt. Công nghệ GPS được triển khai để khảo sát địa hình, lập bản đồ và giám sát chính xác vị trí các cấu trúc trong suốt quá trình thi công.

Ngoài ra, đập Tam Hiệp còn được trang bị hệ thống cảm biến địa chấn nhằm theo dõi rung động do động đất hoặc áp lực nước gây ra. Song song đó là công nghệ giám sát biến dạng theo thời gian thực bằng laser và GPS để phát hiện các chuyển động nhỏ của thân đập, đặc biệt trong mùa mưa lũ.

Đập Tam Hiệp (nằm tại tỉnh Hồ Bắc) hiện là đập thủy điện lớn nhất thế giới về sản lượng điện với khả năng sản xuất khoảng 22,5 triệu kW. Tuy nhiên, vị trí này sớm bị vượt qua khi năm 2025, Trung Quốc đã khởi công dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo tại thành phố Nyingchi, Khu tự trị Tây Tạng. 

Theo công bố, dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 1,2 nghìn tỷ NDT. Công suất lắp đặt của dự án dự kiến đạt từ 60-81 triệu kW, cao gấp khoảng 2,7-3,6 lần so với đập Tam Hiệp. Khi hoàn thành, dự án có thể tạo ra khoảng 300 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng điện của khoảng 300 triệu người, tương đương 3% tổng mức tiêu thụ điện quốc gia của Trung Quốc.