Phát biểu khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), diễn ra ngày 27-28/8/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam khóa VIII, nhấn mạnh Đại hội diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và yêu cầu mới từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Theo TSKH Phan Xuân Dũng, đây cũng là giai đoạn đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò trong tư vấn chính sách, nghiên cứu, chuyển giao tri thức và đóng góp vào sự phát triển đất nước.

Trong bối cảnh đó, không gian trưng bày tại Đại hội IX VUSTA giới thiệu nhiều giải pháp, sản phẩm và mô hình nhằm đưa kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ vào thực tiễn. Tại gian hàng của Viện Khoa học Giáo dục và Môi trường, mô hình Kiosk thực phẩm công nghệ an toàn – HUB VIVINA FOOD do Tập đoàn Globaltech và Nền tảng số Quốc gia đa tiện ích VIVINA giới thiệu là một trong những mô hình tiếp cận theo hướng này.

Điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ nằm ở một điểm bán thực phẩm, mà ở cách kết hợp điểm bán vật lý với nền tảng số, truy xuất nguồn gốc, thanh toán không tiền mặt, phân phối vi mô và logistics chặng cuối; đồng thời định hướng nghiên cứu, đề xuất thí điểm có kiểm soát khả năng tích hợp một số HUB phù hợp với hoạt động giao nhận UAV khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật, kỹ thuật và an toàn.

Từ Kiosk bán hàng đến mạng lưới phân phối vi mô

Theo định hướng, VIVINA FOOD không chỉ là một điểm bán thực phẩm mà còn được đặt trong cấu trúc của một hệ sinh thái số, kết nối người tiêu dùng với nhà sản xuất, hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và mạng lưới giao nhận.

Các Kiosk được thiết kế theo hướng gọn, linh hoạt, phù hợp với khu dân cư, cổng trường học, khu công nghiệp và những địa điểm có nhu cầu tiêu dùng thực tế. Hàng hóa được quản lý, niêm yết giá, hỗ trợ thanh toán không tiền mặt và kết nối dữ liệu trên nền tảng VIVINA.

Một trong những yêu cầu được đặt ra là kiểm soát nguồn hàng ngay từ đầu vào. Chủ Kiosk không được tự ý đưa thực phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc từ bên ngoài vào hệ thống. Các sản phẩm được kiểm duyệt và phân phối theo tiêu chuẩn của hệ thống, đồng thời được gắn mã QR hoặc mã vạch để người mua có thể kiểm tra thông tin về nguồn gốc, hạn sử dụng và đơn vị sản xuất.

Việc số hóa thông tin sản phẩm, giao dịch, kiểm kê và quản lý chất lượng tạo thêm cơ sở để người tiêu dùng tiếp cận thông tin minh bạch hơn, đồng thời hỗ trợ quá trình giám sát của các chủ thể liên quan.

Ở góc độ đời sống, mô hình hướng tới thay thế những gánh hàng rong, xe đẩy tự phát, nhất là tại khu vực cổng trường học hoặc khu công nghiệp, bằng những điểm bán được thiết kế đồng bộ, sạch sẽ, thuận tiện và có khả năng kiểm soát nguồn hàng.

Điểm mới của mô hình được thể hiện qua cấu trúc KIOSK → HUB → PLATFORM → LOGISTICS → UAV. Năm lớp hạ tầng được định hướng bổ trợ cho nhau, tạo thành một chuỗi từ điểm bán đến người tiêu dùng.

Trong đó, Kiosk là điểm bán và điểm tiếp xúc trực tiếp với người dân, cung cấp thực phẩm, nông sản, sản phẩm OCOP và hàng thiết yếu. HUB là điểm phân phối vi mô, nhận và giao hàng, kết nối các Kiosk thành mạng lưới. Platform thực hiện số hóa sản phẩm, đơn hàng, truy xuất nguồn gốc, thanh toán, dữ liệu khách hàng và các dịch vụ trong hệ sinh thái.

Logistics đảm nhiệm việc kết nối giao nhận chặng cuối, hỗ trợ luân chuyển hàng hóa giữa nhà cung cấp, HUB và người tiêu dùng. UAV được xác định là lớp công nghệ logistics tương lai, với khả năng được nghiên cứu tích hợp tại một số HUB phù hợp.

Theo hành trình được định hướng, người dùng có thể tìm hiểu sản phẩm, quét QR, đặt hoặc mua hàng, thanh toán không tiền mặt, sau đó nhận hàng tại HUB hoặc sử dụng dịch vụ giao tới địa chỉ. Đối với nhà cung cấp, mạng lưới Kiosk/HUB có thể mở thêm các kênh D2C (Direct to Consumer), tiếp thị liên kết, livestream và phân phối trực tiếp tới người tiêu dùng.

Qua đó, mô hình hướng tới giảm sự phân mảnh giữa sản xuất, thương mại số và logistics, hình thành mạng lưới phân phối vi mô có khả năng kết nối cả kênh trực tuyến và trực tiếp.

Từ công nghệ đến giá trị thực tiễn

Một điểm đáng chú ý của đề xuất là nghiên cứu tận dụng một phần hạ tầng Kiosk/HUB phù hợp để lựa chọn những vị trí có thể trở thành điểm logistics UAV, thay vì xây dựng một mạng lưới điểm cất, hạ cánh hoàn toàn tách biệt.

Chuỗi vận hành được định hướng có thể là: Nhà cung cấp/Kho → HUB VIVINA FOOD → UAV hoặc phương tiện giao nhận → HUB đích → Người tiêu dùng.

Tuy nhiên, đây mới là định hướng nghiên cứu, đề xuất và thí điểm có kiểm soát. Việc khai thác UAV chỉ được thực hiện trong phạm vi được phép, tuân thủ các quy định về hoạt động bay, an toàn, an ninh, yêu cầu kỹ thuật và các điều kiện pháp luật có liên quan.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, công nghệ với nhu cầu thực tế của thị trường. Đây cũng là tinh thần được đặt ra tại Đại hội IX VUSTA, khi vai trò của đội ngũ trí thức không chỉ dừng ở nghiên cứu mà còn cần được phát huy trong chuyển giao tri thức, ứng dụng công nghệ và đóng góp trực tiếp cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Đặt trong cách tiếp cận liên kết “4 nhà”: Nhà sản xuất – Nhà khoa học – Nhà quản lý – Nhà kinh doanh, mô hình hướng tới kết nối các nguồn lực để hình thành chuỗi giá trị liên thông. Nhà sản xuất cung cấp sản phẩm; nhà khoa học đóng góp công nghệ và đổi mới sáng tạo; nhà quản lý định hướng, quản lý và tạo hành lang phù hợp; nhà kinh doanh đầu tư, vận hành và tổ chức thị trường.

Với cách tiếp cận này, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc tạo thêm điểm bán. Người tiêu dùng có thêm lựa chọn hàng hóa thiết yếu gần nơi sinh sống và làm việc; nông dân, hợp tác xã, hộ sản xuất có thêm kênh tiếp cận thị trường; doanh nghiệp có thêm điểm bán và điểm giao nhận; người khởi nghiệp có thêm mô hình kinh doanh tinh gọn.

Đặc biệt, mạng lưới được định hướng hỗ trợ số hóa và phân phối các sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề, đặc sản vùng miền, nông sản và hàng Việt Nam chất lượng cao. Đây cũng là hướng góp phần đưa sản phẩm từ khu vực sản xuất đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua sự kết hợp giữa nền tảng số và hạ tầng phân phối trực tiếp.

Theo định hướng phát triển của hệ sinh thái VIVINA, mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng khoảng 100.000 điểm phân phối, trong đó khoảng 10.000 Kiosk/HUB VIVINA FOOD; đồng thời hướng tới nghiên cứu lựa chọn, đề xuất thí điểm 350-500 Kiosk/HUB được tích hợp chức năng giao nhận UAV theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tại những vị trí đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý, kỹ thuật và an toàn.

Mạng lưới được định hướng kết nối 34 tỉnh, thành phố và 3.321 xã, phường, đặc khu, hỗ trợ trên 100.000 doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất tham gia hệ sinh thái; số hóa và phân phối hàng trăm nghìn sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề, đặc sản vùng miền và hàng Việt Nam chất lượng cao. Đây là mục tiêu phát triển của hệ sinh thái VIVINA, không phải chỉ tiêu do cơ quan Nhà nước giao.

Những định hướng này được đặt trong tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực nội sinh, ứng dụng công nghệ và kết nối chuỗi giá trị.

Từ góc nhìn đó, Kiosk tạo điểm chạm; nền tảng tạo kết nối; dữ liệu hỗ trợ minh bạch; logistics tạo khả năng lưu chuyển hàng hóa; còn UAV mở ra hướng nghiên cứu phương thức giao nhận mới. Giá trị cuối cùng của công nghệ được đặt ở khả năng giải quyết những bài toán cụ thể của sản xuất, phân phối và tiêu dùng.

Việc giới thiệu HUB VIVINA FOOD tại gian hàng Viện Khoa học Giáo dục và Môi trường trong khuôn khổ Đại hội IX VUSTA vì vậy có thể được nhìn nhận như một ví dụ về quá trình đưa giải pháp khoa học – công nghệ từ ý tưởng đến ứng dụng thực tiễn. Từ một điểm bán, mô hình hướng tới hình thành mạng lưới phân phối vi mô có khả năng kết nối người dân, nhà sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang tạo ra những thay đổi sâu rộng, câu chuyện đặt ra không chỉ là có thêm bao nhiêu công nghệ mới, mà quan trọng hơn là làm thế nào để tri thức khoa học được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, dịch vụ và những giá trị thiết thực cho xã hội. Đây cũng chính là không gian để đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ tiếp tục phát huy vai trò mà Đại hội IX VUSTA đặt ra.Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp Hội Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.