Thách thức trên hành trình xuất khẩu thép

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, bức tranh về hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành thép được khắc họa vô cùng rõ nét. Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành công nghiệp tỷ đô này ghi nhận nhiều tín hiệu phục hồi ở mảng sản xuất nội địa, nhưng lại bộc lộ sự chững lại đáng lo ngại trên mặt trận xuất khẩu. Cụ thể, sản lượng sản xuất thép dự kiến đạt mức khoảng 14,8 triệu tấn, tương đương mức tăng trưởng ấn tượng 21,2% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng đà tăng của mảng sản xuất, sản lượng tiêu thụ trên thị trường cũng ghi nhận mức tăng 13,1%, ước đạt khoảng 17,9 triệu tấn. Những con số này minh chứng rõ nét cho nỗ lực duy trì nhịp độ hoạt động ổn định giữa bối cảnh nền kinh tế toàn cầu biến động.

Tuy nhiên, một nghịch lý xuất hiện ở chiều ngược lại khi sản lượng xuất khẩu thép 6 tháng đầu năm ước đạt khoảng 1,79 triệu tấn, sụt giảm 4,8% so với cùng kỳ năm trước. Dù đối mặt với sự sụt giảm ngắn hạn, triển vọng chung của ngành thép thời gian tới vẫn mang đến những điểm sáng đáng kỳ vọng. Theo dự báo, cả năm 2026, sản lượng thép thô có thể đạt khoảng 27 triệu tấn, tăng 10% so với năm trước. Bên cạnh đó, sản lượng thép thành phẩm ước đạt khoảng 33 triệu tấn, lượng tiêu thụ dự kiến rơi vào khoảng 28 triệu tấn và xuất khẩu kỳ vọng đạt mức 6 triệu tấn. Trái ngược nỗ lực xuất khẩu, lượng thép nhập khẩu năm 2026 được dự báo tiếp tục giảm, tạo không gian thuận lợi cho hàng hóa nội địa vươn lên chiếm lĩnh thị trường.

Sự sụt giảm xuất khẩu hồi đầu năm thực chất xuất phát từ những biến động khôn lường của thị trường quốc tế. Tình trạng dư thừa công suất thép trên toàn cầu đang tiếp tục trở thành một áp lực vô cùng khổng lồ. Về vấn đề này, ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam đã có những chia sẻ: "Tình trạng dư thừa công suất thép trên toàn cầu tiếp tục kéo theo xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ tại nhiều thị trường xuất khẩu. Đơn cử, Hoa Kỳ áp dụng Mục 232 của Đạo luật Thương mại với mức thuế lên tới 50% đối với một số sản phẩm thép. Cùng với đó, nhiều vụ việc phòng vệ thương mại tiếp tục được khởi xướng điều tra đối với thép Việt Nam. Một thách thức khác là các yêu cầu về giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết của các quốc gia và các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới đang dần trở nên phổ biến".

Chuyển đổi xanh tạo động lực tăng trưởng

Để tháo gỡ rào cản thương mại và hướng tới lộ trình phát triển bền vững, Hiệp hội Thép Việt Nam cho rằng toàn ngành cần tập trung cao độ vào hai nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, doanh nghiệp cần có chiến lược bảo vệ thị trường nội địa vững chắc trước sức ép từ các loại thép giá rẻ đang ồ ạt tràn vào thị trường Việt Nam. Thứ hai, toàn ngành cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số nhằm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe của thị trường. Định hướng chiến lược mang tính thực tiễn này giúp doanh nghiệp củng cố vững chắc vị thế ở sân nhà, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu chất lượng cao và giảm thiểu tác động tiêu cực từ những rào cản thương mại. Đây thực sự là bước đi mang tính quyết định để ngành thép tự tin vươn xa hơn trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Từ thực tiễn hoạt động đầy cam go của toàn ngành, Hiệp hội Thép Việt Nam đã chính thức kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cần khẩn trương xây dựng những chính sách khuyến khích đầu tư, thúc đẩy sản xuất. Việc bảo vệ ngành thép nội địa cần được thực hiện theo định hướng lâu dài, tạo ra một bệ phóng rất vững chắc cho nhà sản xuất. Giải pháp cấp bách được đưa ra là phải sớm ban hành quy định chặt chẽ về quản lý chất lượng đối với thép nhập khẩu. Cơ quan chức năng cần yêu cầu sản phẩm nhập khẩu phải có chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam trước khi lưu thông trên thị trường. Bên cạnh đó, Hiệp hội đề xuất tăng cường điều tra và áp dụng ngay các biện pháp phòng vệ thương mại. Động thái mạnh mẽ này nhằm mục đích hạn chế tình trạng cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại tới các doanh nghiệp thép.

Sự hỗ trợ kịp thời từ cơ quan quản lý sẽ đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp tự tin ứng phó các vụ việc phòng vệ thương mại, qua đó tiếp tục duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu. Để nâng cao chất lượng sản phẩm, Hiệp hội kiến nghị nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia dành riêng cho mặt hàng thép. Ngoài ra, công tác cảnh báo, dự báo thị trường hàng hóa cần được đẩy mạnh. Khi nắm bắt được nguồn thông tin chuẩn xác, nhà sản xuất sẽ gia tăng tính chủ động trong việc điều hành kinh doanh. Sự chuyển dịch chiến lược sang hướng xanh hóa không chỉ giúp các doanh nghiệp tuân thủ luật chơi toàn cầu, bước tiến này mở ra con đường củng cố nội tại, kiến tạo thương hiệu quốc gia bền vững.