Trình duyệt Chrome của Google – cái tên đang thống trị thị trường với khoảng 77% thị phần tính đến đầu năm 2026 – vừa bị phát hiện tự động tải, lưu trữ và chạy ngầm một mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) dung lượng lớn mà không hề thông báo cho người dùng. Động thái này được cho là bước đi quyết liệt của "gã khổng lồ tìm kiếm" nhằm đối đầu với các đối thủ như OpenAI, nhưng cách triển khai lại đang gây tranh cãi về quyền kiểm soát thiết bị cá nhân.

"Trạm thí nghiệm" AI âm thầm trên ổ cứng người dùng

Sự việc bắt đầu gây chú ý khi Alexander Hanff – chuyên gia bảo mật được biết đến với biệt danh "That Privacy Guy" – phát hiện Chrome âm thầm lưu trữ mô hình AI trong một thư mục có tên "OptGuideOnDeviceModel". Thành phần chiếm dung lượng lớn nhất là tệp weights.bin – thực chất là Gemini Nano, phiên bản AI rút gọn của Google được thiết kế để chạy cục bộ trên thiết bị.

"Mô hình Nano được cài đặt trên bất kỳ thiết bị nào đáp ứng các yêu cầu phần cứng tối thiểu để chạy nó", Hanff viết trên blog cá nhân sau khi xác minh nhật ký hệ thống tệp trên macOS. Trên Windows 11, dữ liệu này thường nằm tại đường dẫn: %LOCALAPPDATA%\Google\Chrome\User Data\OptGuideOnDeviceModel.

Với dung lượng khoảng 4 GB, đây là con số không hề nhỏ, đặc biệt với những người dùng sử dụng máy tính có ổ cứng SSD dung lượng thấp (128 GB hoặc 256 GB). Việc một trình duyệt tự ý "chiếm dụng" bộ nhớ mà không đưa ra bất kỳ cảnh báo hay lựa chọn từ chối nào đã khiến nhiều người cảm thấy họ không còn quyền quyết định đối với tài sản cá nhân của mình.

Lời giải thích từ Google và những tranh cãi pháp lý

Trước phản ứng gay gắt của cộng đồng, Google đã nhanh chóng lên tiếng xác nhận sự hiện diện của Gemini Nano trên Chrome. Phía công ty cho biết việc xử lý dữ liệu cục bộ thay vì gửi lên đám mây sẽ giúp tăng tính bảo mật và tốc độ xử lý cho các tính năng thông minh.

Đại diện Google nói với Gizmodo: "Mô hình hỗ trợ các khả năng bảo mật quan trọng như phát hiện gian lận và API dành cho nhà phát triển mà không cần gửi dữ liệu của bạn lên đám mây. Dù yêu cầu một ít dung lượng cục bộ trên máy để chạy, mô hình sẽ tự động gỡ cài đặt nếu thiết bị thiếu tài nguyên."

Google cũng dẫn chứng điều khoản dịch vụ của Chrome để bảo vệ hành động này: "Chúng tôi sẽ tự thêm hoặc xóa các tính năng và chức năng, tăng hoặc giảm giới hạn dịch vụ, bắt đầu cung cấp các dịch vụ mới hoặc ngừng cung cấp các dịch vụ cũ một cách tự động nhằm cải thiện và tăng bảo mật cho trình duyệt."

Tuy nhiên, các chuyên gia luật pháp lại có cái nhìn khác. Alexander Hanff cho rằng Google có thể đang vi phạm các quy định bảo vệ quyền riêng tư tại châu Âu khi buộc người dùng tải một lượng dữ liệu đáng kể mà không có sự đồng ý rõ ràng. Việc tự ý biến máy tính người dùng thành một "trạm thí nghiệm" AI cục bộ mà không minh bạch thông tin đang tạo ra một tiền lệ xấu trong ngành công nghiệp phần mềm.

Cách kiểm tra và giành lại không gian lưu trữ

Thực tế, không phải mọi máy tính cài Chrome đều bị tải mô hình này. Google dường như chỉ triển khai gói AI trên các thiết bị đời mới đủ điều kiện phần cứng. Để kiểm tra xem Chrome có tự cài Gemini Nano hay không, người dùng có thể nhập địa chỉ chrome://on-device-internals vào thanh trình duyệt (cần kích hoạt tùy chọn dành cho nhà phát triển).

Nếu muốn chủ động xóa bỏ và ngăn chặn việc tự động tải lại, người dùng có thể thực hiện các bước sau:

Trong cài đặt: Truy cập Cài đặt (Settings) > Hệ thống (System) và tìm tùy chọn tắt 'On-device AI' (Tính năng này đang được cập nhật dần tùy theo phiên bản và khu vực).

Sử dụng Chrome Flags: Nhập chrome://flags vào thanh địa chỉ, tìm kiếm các mục liên quan đến "Enables optimization guide on device" và chuyển sang trạng thái Disabled.

Lưu ý kỹ thuật: Nếu chỉ xóa tệp weights.bin thủ công mà không tắt tính năng trong cài đặt, Chrome sẽ tự động tải lại chúng vào lần khởi động tới. Một số người dùng cũng cảnh báo việc xóa mô hình AI có thể khiến một số chức năng mới của trình duyệt hoạt động không ổn định.

Sự việc lần này là một lời nhắc nhở rằng, trong kỷ nguyên AI, ranh giới giữa việc "nâng cao trải nghiệm người dùng" và "xâm phạm quyền kiểm soát cá nhân" đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Sự minh bạch cần phải là ưu tiên hàng đầu của các hãng công nghệ nếu muốn duy trì niềm tin từ khách hàng.