Nghệ An là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, đồng thời là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nơi đây lưu giữ nhiều di tích gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Người, trở thành địa chỉ đỏ thu hút đông đảo nhân dân, du khách trong và ngoài nước đến tham quan, dâng hương, tưởng niệm mỗi năm.

Trong số những công trình tiêu biểu, thác 9 tầng trên lưng chừng núi Động Tranh là điểm nhấn kiến trúc đặc sắc, thuộc quần thể Khu mộ bà Hoàng Thị Loan - thân mẫu của Bác. Công trình tọa lạc trên dãy Đại Huệ, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, góp phần tôn vinh không gian văn hóa, tâm linh gắn với quê hương của Bác Hồ.

Thác 9 tầng được khởi công vào tháng 11/2023 với tổng mức đầu tư hơn 34 tỷ đồng, được khánh thành vào ngày 18/5 nhân dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026) và 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước. Công trình nhằm tri ân công lao sinh thành, dưỡng dục của bà Hoàng Thị Loan, đồng thời góp phần hoàn thiện cảnh quan khu mộ, tạo thêm điểm nhấn cho không gian di tích và thu hút du khách đến tham quan, thăm viếng.

Thác 9 tầng được lấy cảm hứng từ đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và hình ảnh người mẹ Việt Nam. Toàn bộ thiết kế dựa trên những hình ảnh gắn liền với cuộc đời bà Hoàng Thị Loan cũng như người phụ nữ Việt Nam thế kỷ 19 như chiếc gương, khăn vấn, hoa sen, giếng nước và cổng làng Hoàng Trù. Những hình ảnh mộc mạc ấy được cách điệu tinh tế trong từng hạng mục kiến trúc, tạo nên không gian trang nghiêm nhưng vẫn gần gũi, gợi nhớ về cội nguồn và tình mẫu tử thiêng liêng.

Dòng thác được bắt nguồn từ 2 dòng suối nhỏ chảy từ khu mộ bà Hoàng Thị Loan và khu mộ cậu Nguyễn Sinh Xin - em trai út của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với địa hình lòng chảo tự nhiên giúp dòng nước hội tụ tại hồ trung tâm trước khi tiếp tục chảy qua 8 tầng nước còn lại và đổ về Uyển Hồ giữa núi rừng Động Tranh, tạo thành tổng thể 9 tầng thác. Các tầng nước được cách điệu thành những hồ nhỏ nối tiếp nhau, mềm mại như dòng sữa mẹ, tượng trưng cho tình yêu thương, sự bao dung và công lao dưỡng dục vô bờ bến của người mẹ.

Công trình gồm 3 hạng mục chính là hồ nước trung tâm, khu vực suối thác và hệ thống đường dạo. Toàn bộ đều ưu tiên sử dụng đá khối và sỏi tự nhiên của địa phương nhằm giữ gìn vẻ mộc mạc vốn có của cảnh quan.

Bao quanh hồ là đường viền cách điệu từ chiếc khăn vấn đầu của người phụ nữ xưa. Dưới đáy hồ được trang trí bằng họa tiết lá sen, nâng đỡ 9 bông sen vàng - biểu tượng của sự thanh khiết, lòng biết ơn và sự tri ân đối với người mẹ. Cánh cổng hình cung lấy cảm hứng từ cổng làng truyền thống vùng Bắc Trung Bộ, mở ra không gian hướng về quê hương Hoàng Trù và Làng Sen - nơi gắn bó với tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phía trước hồ là sân hình bán nguyệt rộng khoảng 280m2, có sức chứa khoảng 300 người, nơi đây có thể phục vụ các hoạt động tưởng niệm và sinh hoạt cộng đồng.

Điểm nhấn nổi bật của công trình là hồ nước trung tâm có đường kính 21m, được thiết kế như một tấm gương lớn phản chiếu bầu trời và cảnh sắc núi rừng. Hình ảnh mặt gương biểu trưng cho cuộc đời mẫu mực, đức hy sinh và phẩm hạnh của bà Hoàng Thị Loan. Đây cũng là nơi hội tụ của 2 dòng suối trước khi dòng nước tiếp tục len lỏi qua 8 tầng thác phía dưới, tạo nên khung cảnh hài hòa giữa thiên nhiên và kiến trúc.

Đặc biệt, 9 tầng thác còn tượng trưng cho 9 chữ Cù lao trong đạo hiếu của người Việt gồm: Sinh, Cúc, Phủ, Súc, Trưởng, Dục, Cố, Phục và Phúc. Đây cũng là lời nhắc nhở về công lao sinh thành, dưỡng dục to lớn của đấng sinh thành đối với mỗi con người. Sự luân chuyển không ngừng của dòng nước qua 9 tầng bậc gửi gắm thông điệp về sự trường tồn của tình mẫu tử, đồng thời tôn vinh đạo hiếu và lòng biết ơn - những giá trị bền vững trong văn hóa truyền thống của dân tộc.

Không chỉ góp phần hoàn thiện cảnh quan Khu mộ bà Hoàng Thị Loan, công trình còn trở thành điểm nhấn văn hóa mới của quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng thời, đây cũng là không gian góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa đến đông đảo người dân, du khách trong và ngoài nước.