Cá sứt – đặc sản níu chân du khách trong hành trình về Đất Tổ

Du lịch xanh 19/08/2026 10:12

Những mâm cơm truyền thống của người Mường, người Dao ở Minh Đài, Long Cốc, Thu Cúc, Trung Sơn (tỉnh Phú Thọ) luôn có món cá suối, đặc biệt trong dịp lễ, Tết hay đón khách quý. Nổi bật trong đó, cá sứt có hình dáng giống cá trôi, chiếc mồm kỳ lạ như cá anh vũ, tạo nên nét ẩm thực độc đáo.

anh_1787107497.jfif
Cá sứt có hình dạng độc đáo với chiếc mồm bè ra do bám đá, ăn rêu suối để sinh sống.

Chia sẻ trên Báo Phú Thọ, anh Phan Mạnh, Trưởng thôn Minh Tâm, cho biết là người gốc bản địa nên anh hiểu khá rõ văn hóa ẩm thực của vùng Minh Đài. Theo anh, trong ẩm thực vùng cao thuộc các xã như Minh Đài, Xuân Đài, Long Cốc..., cá suối luôn chiếm một vị trí đặc biệt, cả về đặc tính loài, món ăn và cách chế biến. Không chỉ chiên, rán, kho, các loại cá suối còn được đồ (dạng xôi) cùng rau rừng, nấu măng chua, nướng than hoa hoặc nấu mẻ... Với những cách chế biến độc đáo của bà con người Dao, người Mường trong khu vực, món cá suối mang đến những trải nghiệm bất ngờ, khiến thực khách nhớ mãi không quên.

Để bắt được cá suối, trong đó có cá sứt, người dân phải lựa những nơi nước chảy, có thác và suối. Bên cạnh kinh nghiệm đánh cá theo mùa, việc sử dụng các ngư cụ do bà con sáng tạo như lưới, rọ... cũng rất quan trọng và được truyền lại qua nhiều đời. Anh Nguyễn Việt Anh, người dân xã Thu Cúc, cho biết cái độc, lạ của cá sứt chính là phần mồm. Do thuần ăn rêu đá nên mồm cá sứt hao hao giống cá anh vũ ở vùng ngã ba sông, bè ra với phần thịt có thể mở rộng để bám vào vách đá ăn rêu và neo giữ cơ thể, không bị trôi theo dòng nước... Sống ở hang hốc, chuyên ăn rêu đá chứ không ăn tạp nên cá sứt là loài cá sạch. Tuy nhỏ nhưng thịt cá chắc và thơm ngon, đặc biệt phù hợp với các món nấu mẻ chua và nướng kẹp trên than hoa.

Sau khi bắt được mẻ cá, người dân sẽ làm sạch, phân loại để chế biến món ăn hoặc mang bán. Nhờ hương vị thơm ngon, độc đáo, cá sứt luôn được nhiều người và các nhà hàng lùng mua. Gắp con cá đưa lên ngắm chiếc mồm độc đáo rồi từ từ chấm vào bát nước chấm thơm lừng trở thành thú vui ẩm thực không chỉ của bà con vùng cao mà còn chinh phục nhiều thực khách miền xuôi mỗi khi đến trải nghiệm du lịch. Người dân bản địa cho biết, từ tháng 6 đến khoảng tháng 9 hằng năm là mùa đánh bắt cá sứt. Do được ưa chuộng, trong khi việc đánh bắt khó khăn và số lượng không nhiều, giá cá sứt khá cao, hiện ở Minh Đài khoảng 400.000 đồng/kg. Nếu giao dịch ngoài địa bàn, giá có thể còn cao hơn.

casut_1787107857.jfif
Cá sứt có hình dạng độc đáo với chiếc mồm bè ra do bám đá, ăn rêu suối để sinh sống.

Tại xã Trung Sơn, cá suối, trong đó có cá sứt, cũng là đặc sản vùng cao được nhiều thực khách tìm mua bởi độ sạch cùng hương vị thơm ngon độc đáo. Anh Trần Văn Ký ở thôn Dùng cho biết, trong thôn vẫn có nhiều hộ duy trì việc đánh bắt cá suối để vừa cải thiện bữa ăn gia đình, vừa kiếm thêm thu nhập. Thông tin về loài cá sứt, anh Ký cho biết, ở địa bàn miền núi, cứ có suối, thác là có loại cá này, nhưng số lượng không nhiều và phải đánh bắt theo mùa. Đây là loại cá sạch, ngon và rất thơm khi chế biến nên được nhiều người ưa chuộng.

Anh Nguyễn Văn Thơ, chủ một homestay ở thôn Dòng Bông, xã Minh Đài, chia sẻ, bên cạnh việc quảng bá các sản phẩm OCOP của địa phương, anh thường xuyên giới thiệu các món cá suối. Trong đó, cá sứt được đưa vào các mâm cơm phục vụ khách đặt. Loại cá này có hình dáng và hương vị độc đáo, cùng cách chế biến đặc trưng tạo nên những món ăn hấp dẫn nên thực khách rất hài lòng khi thưởng thức. Anh Thơ tin rằng, dù việc nhân nuôi và duy trì nguồn cá còn gặp khó khăn, nhưng nếu có nguồn cung lớn thì món cá suối của vùng Long Cốc, Minh Đài, Trung Sơn..., trong đó có cá sứt, sẽ luôn có đầu ra ổn định. Bởi đây thực sự là món ngon Đất Tổ, đã chinh phục nhiều du khách mỗi khi tìm về trải nghiệm văn hóa ẩm thực vùng cao.

Mai Hương
Tin đáng đọc