Trọng tâm hỗ trợ tài chính cho thai phụ và trẻ nhỏ

Thay vì dàn trải nguồn lực, dự thảo mới của Bộ Y tế tập trung ưu tiên vào giai đoạn quan trọng nhất của sự phát triển con người. Cụ thể, độ tuổi trẻ em được đề xuất hưởng hỗ trợ rút ngắn từ 36 tháng xuống còn tối thiểu 12 tháng tuổi. Các địa phương sẽ được trao quyền tự chủ, căn cứ vào điều kiện ngân sách thực tế để quyết định hình thức hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và trẻ em.

Bên cạnh đó, dự thảo đặc biệt chú trọng mở rộng phạm vi bảo vệ tới các nhóm dễ bị tổn thương như hộ nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người dân sống tại vùng núi, hải đảo hay vùng nhiễm dioxin. Những đối tượng này không chỉ được hỗ trợ chi phí tầm soát trước sinh, sơ sinh mà còn có thể nhận trợ cấp tiền mặt và chi phí đi lại. Đồng thời, nhằm giải quyết triệt để rào cản sinh nở, các cặp vợ chồng cũng được đề xuất hỗ trợ chi phí sàng lọc, dự phòng vô sinh.

Khen thưởng cộng đồng và giải bài toán áp lực kinh tế

Hiện nay, mức sinh của Việt Nam chỉ đạt khoảng 1,91 - 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ). Xu hướng này đang lan rộng ra nhiều tỉnh thành, điển hình như TP.HCM ghi nhận mức sinh rớt xuống chỉ còn 1,43 con/phụ nữ. Theo Cục Dân số, áp lực về chi phí nhà ở, nuôi dạy con cái khiến mức hỗ trợ tiền mặt hiện tại của các địa phương (từ 1 đến 5 triệu đồng) chưa đủ sức làm thay đổi quyết định sinh thêm con của nhiều gia đình.

Để giải quyết thách thức này, dự thảo mở rộng cơ chế khen thưởng theo hướng hấp dẫn hơn cho các tập thể. Các thôn, tổ dân phố nếu duy trì tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên trong 3 năm liên tục sẽ được UBND cấp xã thưởng tiền hoặc hiện vật. Nếu duy trì thành tích này lên tới 5 năm, mức thưởng sẽ do UBND cấp tỉnh quyết định với giá trị tăng gấp đôi. Đối với cấp xã, các tiêu chí thi đua và mức khen thưởng cũng được áp dụng tương tự nhằm tạo sức lan tỏa sâu rộng trong toàn cộng đồng.

Nâng cao chất lượng dân số và kiểm soát mất cân bằng giới tính

Không dừng lại ở việc gia tăng số lượng, chính sách mới được thiết kế có chiều sâu nhằm nâng cao chất lượng dân số ngay từ giai đoạn can thiệp sớm. Dự thảo bổ sung việc hỗ trợ chi phí tư vấn, khám sức khỏe di truyền trước kết hôn cho nam nữ có tiền sử gia đình mắc bệnh bẩm sinh, hoặc đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực có tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết.

Song song đó, để ứng phó với tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, cơ quan soạn thảo đề xuất các chính sách tôn vinh và hỗ trợ thiết thực cho các gia đình sinh hai con gái dưới 16 tuổi, thông qua việc tặng thẻ bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường, hoặc hỗ trợ người mẹ tham gia phát triển kinh tế. Đồng thời, công tác chăm sóc người cao tuổi cũng được lồng ghép với cơ chế khen thưởng dành cho các địa phương duy trì tốt mô hình câu lạc bộ và cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày.

Có thể thấy, những đề xuất mới của Bộ Y tế thể hiện tư duy quản lý linh hoạt, chuyển từ việc chỉ khuyến khích sinh đẻ đơn thuần sang việc đồng hành, chăm lo toàn diện cho các gia đình. Bằng cách san sẻ gánh nặng tài chính một cách thực tế, chính sách kỳ vọng sẽ giúp tăng tổng tỷ suất sinh toàn quốc trung bình 2% mỗi năm, hướng tới mục tiêu đưa mức sinh về mức thay thế bền vững vào năm 2030.