Ngày 9/2, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã gửi công văn tới Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP), đặc biệt là trong hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu ăn uống tăng cao dịp lễ hội đầu năm, kéo theo nhiều nguy cơ tiềm ẩn về sức khỏe cộng đồng.

Chi tiết các mức phạt: từ lỗi chủ quan đến vi phạm nghiêm trọng

Căn cứ theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, Nghị định 124/2024/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm và Nghị định 117/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực y tế, các mức chế tài cụ thể được áp dụng như sau:
Mức phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng: Áp dụng cho các hành vi tưởng chừng "nhỏ lẻ" nhưng gây mất vệ sinh trực tiếp, bao gồm:

Bày bán thức ăn mà không có bàn, tủ, giá, kệ hoặc thiết bị phù hợp.

Thức ăn không được che đậy, để bụi bẩn, côn trùng và động vật gây hại xâm nhập.

Người bán hàng không sử dụng găng tay khi tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm chín, thức ăn dùng ngay.
Mức phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng: Áp dụng cho các vi phạm nghiêm trọng hơn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe người tiêu dùng:

Sử dụng dụng cụ chế biến, ăn uống hoặc vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không bảo đảm an toàn (gây ô nhiễm hoặc thôi nhiễm chất độc hại).

Sử dụng nước không đạt quy chuẩn kỹ thuật để chế biến hoặc vệ sinh trang thiết bị.

Người trực tiếp chế biến thức ăn đang mắc các bệnh truyền nhiễm (như tả, lỵ, thương hàn, viêm gan A, E, viêm da nhiễm trùng, lao phổi, tiêu chảy cấp...).

Đặc biệt, đối với hành vi sử dụng phụ gia thực phẩm sang chia, san chiết không phù hợp quy định, cơ sở kinh doanh không chỉ bị phạt tiền mà còn áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy toàn bộ tang vật vi phạm.

Nhận diện nguy cơ từ những "bếp ăn di động"

Bộ Y tế nhìn nhận, thời gian qua, hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố tại một số khu du lịch, phố ẩm thực đã có chuyển biến tích cực về mỹ quan và vệ sinh. Tuy nhiên, tại các cơ sở nhỏ lẻ, hàng rong vỉa hè hay các điểm bán tự phát mùa lễ hội, tình trạng mất an toàn vẫn diễn biến phức tạp.

Nhiều điểm bán thiếu các điều kiện vệ sinh tối thiểu: không có nguồn nước sạch, khu vực rửa dụng cụ tạm bợ không có chỗ xả thải, rác thải thu gom không đúng quy định. Nghiêm trọng hơn, để tối ưu lợi nhuận, một số người bán thường xuyên sử dụng nguyên liệu giá rẻ, trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Các sản phẩm chế biến sẵn có nguy cơ cao như pa-tê, riêu cua, thịt nguội hay thức ăn tồn dư thường không được bảo quản đúng cách, để lưu cữu quá hạn trong điều kiện thời tiết thất thường. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể, gây hoang mang dư luận thời gian gần đây.

Không cần giấy chứng nhận nhưng bắt buộc phải tuân thủ

Một điểm quan trọng mà các hộ kinh doanh cần lưu ý: Theo quy định hiện hành, cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố không thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc được phép "buông lỏng" quản lý.

Ngược lại, các cơ sở này phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe về điều kiện con người và cơ sở vật chất:
Về con người: Người trực tiếp chế biến phải được tập huấn kiến thức ATTP và được chủ cơ sở xác nhận; không mắc các bệnh truyền nhiễm.

Về cơ sở vật chất: Phải có dụng cụ che nắng, mưa, bụi bẩn; bàn ghế, giá kệ cao ráo, đảm bảo mỹ quan.

Về nguồn gốc: Phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu và phụ gia thực phẩm. Cơ sở có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến nơi cung cấp nguyên liệu để phục vụ truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long, Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các cấp (đặc biệt là cấp phường, xã) đẩy mạnh giám sát hậu kiểm, tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành. Trường hợp phát hiện vi phạm sẽ xử lý nghiêm và công khai danh tính trên các phương tiện thông tin đại chúng để cảnh báo cộng đồng.

Đây là biện pháp cần thiết và mạnh mẽ nhằm lập lại trật tự trong kinh doanh dịch vụ ăn uống, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe chính đáng của người tiêu dùng.