Chấm dứt tình trạng phát triển tự phát, đặt an toàn lên hàng đầu

Sự bùng nổ của thị trường phương tiện điện tại Việt Nam thời gian qua đã thúc đẩy một mạng lưới hạ tầng trạm sạc phát triển thần tốc với khoảng 150.000 cổng sạc trên toàn quốc. Tuy nhiên, việc thiếu vắng một quy chuẩn kỹ thuật chuyên biệt đã dẫn đến tình trạng "mạnh ai nấy làm". Các chủ đầu tư triển khai trạm sạc dựa trên những tiêu chuẩn riêng hoặc tiêu chuẩn nước ngoài chưa qua kiểm định tương thích. Điều này làm phát sinh nhiều rủi ro, đặc biệt khi các trạm sạc công suất lớn được đặt tại những khu vực nhạy cảm như trung tâm thương mại, khu dân cư tập trung mà chưa có phương án phòng cháy chữa cháy (PCCC) chuyên dụng cho sự cố pin.

QCVN 32:2026/BCT ra đời đã thiết lập các yêu cầu tối thiểu bắt buộc nhằm bảo vệ an toàn cho người sử dụng và công trình. Cụ thể, các trạm sạc phải được thiết kế đồng bộ từ hệ thống cấp điện, hệ thống ngắt điện khẩn cấp đến các chỉ số bảo vệ vỏ bọc (chống nước, chống bụi) phù hợp với khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mọi thiết bị phải có khả năng cảnh báo sự cố tự động, cô lập hệ thống khi xảy ra chạm chập, quá nhiệt hoặc nước ngập. Vị trí đặt trạm cũng phải được tính toán để không cản trở lối thoát nạn, giao thông nội bộ và phải có biển cảnh báo an toàn rõ ràng.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, quy chuẩn còn minh bạch hóa quyền lợi tài chính của người tiêu dùng. Hệ thống đo đếm điện năng tích hợp tại trụ sạc bắt buộc phải tuân thủ Luật Đo lường, có khả năng lưu trữ, truy xuất dữ liệu giao dịch chống sửa đổi trái phép. Người sử dụng xe điện sẽ được cung cấp đầy đủ thông tin về điện năng, thời gian và phương pháp tính giá trước, trong quá trình sạc, xóa bỏ mọi nghi ngại về tính chính xác khi thanh toán.

Dùng chung hạ tầng sạc và bài toán cân bằng lợi ích doanh nghiệp

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của quy chuẩn mới là quy định bắt buộc về khả năng tương thích và "dùng chung". Theo đó, mọi trạm sạc khi vận hành phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật để phục vụ đa dạng các dòng xe điện từ nhiều hãng khác nhau, thông qua chuẩn hóa cổng sạc, loại đầu nối và chế độ sạc.

Quy định này mở ra sự tiện lợi tối đa cho người dùng nhưng lại đặt ra bài toán lớn về cạnh tranh đối với các doanh nghiệp đã đi tiên phong. Thực tế, mạng lưới sạc tại Việt Nam hiện nay đang có sự áp đảo từ hệ sinh thái V-Green của VinFast. Việc buộc chia sẻ cơ sở vật chất với các đối thủ cạnh tranh có thể làm suy giảm động lực đầu tư dài hạn của những đơn vị đã bỏ nguồn vốn khổng lồ để phát triển hạ tầng ban đầu.

Theo Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, nếu việc bắt buộc chia sẻ hạ tầng không được triển khai chặt chẽ, các doanh nghiệp đi sau – đặc biệt là các hãng xe nước ngoài – có thể hưởng lợi trên nền tảng sẵn có mà không cần đầu tư chi phí lớn. Điều này có nguy cơ dẫn đến tình trạng cạnh tranh không bình đẳng, khiến thị trường chuyển hướng sang khai thác dịch vụ ngắn hạn thay vì tiếp tục rót vốn mở rộng mạng lưới. Để giải quyết hài hòa lợi ích, Nhà nước cần sớm xây dựng các cơ chế khuyến khích chia sẻ hạ tầng rõ ràng, minh bạch thông qua ưu đãi thuế, phí hoặc để các doanh nghiệp tự nguyện hợp tác dựa trên hợp đồng kinh tế thị trường.

Đòn bẩy pháp lý thúc đẩy hệ sinh thái giao thông xanh

Việc ban hành quy chuẩn ở thời điểm hiện tại được các chuyên gia đánh giá là điểm rơi lý tưởng. Theo Th.S Lê Thanh Hải, công nghệ pin và sạc điện toàn cầu đang liên tục thay đổi. Việc Việt Nam áp dụng khung quản lý lúc này vừa tránh được nguy cơ quy chuẩn bị lạc hậu nếu ban hành quá sớm, vừa không làm nản lòng dòng vốn của các nhà đầu tư lớn đang chờ đợi hành lang pháp lý rõ ràng.

Đáng lưu ý, quy chuẩn này tập trung quản lý các trạm sạc thương mại tại khu vực công cộng ngoài trời hoặc có mái che độc lập, không áp dụng cho trạm sạc nội bộ gia đình hay các trạm bố trí sâu bên trong không gian bao che của công trình xây dựng (như tầng hầm). Tuy nhiên, đối với việc tự sạc tại nhà, chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng khuyến cáo người dân cần đặc biệt cẩn trọng. Việc tự ý nâng cấp bộ sạc nhanh công suất lớn trên nền hệ thống điện gia dụng cũ, tiết diện dây dẫn nhỏ có thể gây quá tải và chập cháy nghiêm trọng.

QCVN 32:2026/BCT sẽ mang lại lộ trình chuyển đổi linh hoạt nhưng kiên quyết. Đối với các trụ sạc đã lưu thông hợp pháp trước ngày 1/7/2027, chủ sở hữu sẽ có 6 tháng để rà soát an toàn và 24 tháng để khắc phục khiếm khuyết. Sự phát triển đồng bộ, bài bản có sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước sẽ xóa bỏ những rào cản tâm lý cuối cùng của người tiêu dùng, tạo tiền đề vững chắc để dòng xe điện thay thế hoàn toàn xe động cơ đốt trong trong kỷ nguyên mới.