Hành trình bảo tồn giá trị văn hóa trong từng nếp nhà

Theo ghi nhận, du khách khi tìm về các bản làng vùng cao như Bắc Hoa hay bản Mậu đều ấn tượng trước không gian văn hóa đậm đà bản sắc của đồng bào Nùng, Dao. Những ngôi nhà trình tường hay nếp nhà gỗ nép mình bên sườn núi không chỉ là điểm dừng chân mà còn là nơi lưu giữ phong tục, tập quán của nhiều thế hệ. Sức hấp dẫn cốt lõi của những điểm đến này nằm ở đời sống truyền thống vẫn hiện hữu chân thực trong từng nếp sinh hoạt gia đình. Người cao tuổi vẫn sử dụng tiếng Nùng trong giao tiếp; phụ nữ mặc trang phục truyền thống vào các dịp lễ, Tết; còn các câu lạc bộ văn nghệ thường xuyên duy trì biểu diễn dân ca. Chính nền tảng văn hóa bền vững ấy đã trở thành động lực để địa phương phát triển du lịch cộng đồng theo hướng khai thác những giá trị nguyên bản.

Chia sẻ về định hướng của địa phương, đồng chí Vi Văn An, Chủ tịch UBND xã Tân Sơn cho biết: “Chúng tôi xác định phát triển du lịch cộng đồng nhằm tạo sinh kế cho người dân phải luôn gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ bảo tồn văn hóa. Bắc Hoa có lợi thế lớn về hệ thống nhà cổ, cảnh quan tự nhiên và bản sắc của đồng bào Nùng. Do đó, xã đang tập trung bảo tồn khu nhà cổ, phối hợp xây dựng mô hình làng văn hóa du lịch. Cùng với đó, việc truyền dạy dân ca, khôi phục nghề dệt thổ cẩm và quảng bá điểm đến cũng được đẩy mạnh, giúp người dân từng bước làm du lịch chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ gìn bản sắc”.

Thực tế cho thấy, sự gắn kết giữa phát triển kinh tế với bảo tồn di sản đã mang lại diện mạo mới cho các bản làng. Những làn điệu sloong hao ngân vang ở Bắc Hoa hay hình ảnh người Dao miệt mài thêu trang phục truyền thống là minh chứng rõ nét cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc. Mỗi nếp nhà cổ, món ăn truyền thống hay nghề làm thuốc nam đều được người dân gìn giữ, chăm chút, trở thành cầu nối đưa vẻ đẹp vùng cao đến gần hơn với du khách. Điều đó cho thấy, du lịch cộng đồng phát triển hiệu quả không nhất thiết phải dựa vào những công trình quy mô, mà cốt lõi nằm ở sự chân thành và ý thức gìn giữ trọn vẹn bản sắc của vùng đất.

Từ góc độ thực tiễn, bà Triệu Thị Hoa, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng bản Mậu cho hay, trước đây nghề thêu, làm thuốc tắm lá hay chế biến các món ăn truyền thống chủ yếu phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Từ khi phát triển du lịch, bà con nhận ra chính những giá trị dung dị ấy lại là trải nghiệm mà du khách mong muốn khám phá. Nhờ đó, mỗi gia đình càng nâng cao ý thức bảo tồn nghề thủ công, tiếng nói và phong tục của dân tộc mình. “Điều chúng tôi mong muốn nhất là khi rời bản Mậu, du khách không chỉ nhớ cảnh quan mà còn ấn tượng với lòng hiếu khách và nét văn hóa đặc sắc của người Dao”, bà Hoa chia sẻ.

Nâng tầm vị thế du lịch bền vững gắn liền di sản

Nhằm đưa du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển tương xứng với tiềm năng, chính quyền tỉnh Bắc Ninh đã tập trung triển khai Dự án 6 "Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch ưu tiên bảo vệ các làng truyền thống, không gian văn hóa và di sản phi vật thể. Song song với đó, các lớp truyền dạy dân ca, nghề thủ công được mở rộng; công tác tập huấn kỹ năng làm du lịch cộng đồng cũng được chú trọng.

Nhờ các chính sách hỗ trợ cơ sở vật chất và xây dựng thiết chế văn hóa, nhiều giá trị di sản đã được khơi dậy, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân thông qua các dịch vụ trải nghiệm. Mặc dù có nhiều triển vọng, việc phát triển du lịch văn hóa vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng tại một số điểm đến chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch thiếu tính liên kết và nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn vẫn là những rào cản cần sớm được tháo gỡ.

Đặc biệt, nếu chạy theo lợi ích trước mắt, thương mại hóa các giá trị truyền thống hoặc làm mai một không gian văn hóa nguyên bản thì sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng sẽ khó có thể duy trì lâu dài. Vì vậy, ý thức gìn giữ di sản của cộng đồng bản địa giữ vai trò then chốt. Các đại diện hợp tác xã và doanh nghiệp lữ hành cũng kiến nghị các cấp tiếp tục hỗ trợ đào tạo kỹ năng, xây dựng sản phẩm đặc trưng và tăng cường kết nối để phát triển du lịch bền vững.

Về giải pháp trọng tâm, ông Đỗ Tuấn Khoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định, ngành sẽ tiếp tục tham mưu triển khai đồng bộ các chính sách bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế du lịch. Trong đó, ưu tiên phục dựng lễ hội, dân ca và nghề thủ công; nâng cao chất lượng dịch vụ tại các điểm đến; tăng cường liên kết tour, tuyến và đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quảng bá. Đồng thời, việc phát triển các sản phẩm OCOP gắn với trải nghiệm văn hóa cũng được định hướng rõ ràng, hướng tới mục tiêu đưa mỗi người dân trở thành một "đại sứ du lịch" trên chính quê hương mình.