Kim ngạch giảm sâu, thị trường chủ lực chững lại

Theo số liệu hải quan, trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thanh long của Việt Nam đạt 485,2 triệu USD, giảm 0,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức thấp nhất kể từ năm 2014, cho thấy sự suy giảm mạnh của một mặt hàng từng giữ vai trò trụ cột trong nhóm trái cây xuất khẩu.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất của thanh long Việt Nam, với kim ngạch hơn 301,7 triệu USD trong 11 tháng, chiếm khoảng 62,2% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường này giảm 4,5% so với cùng kỳ, phản ánh nhu cầu nhập khẩu có dấu hiệu chững lại khi nguồn cung trong nước của Trung Quốc ngày càng dồi dào.

Ở chiều ngược lại, một số thị trường ghi nhận tăng trưởng nhất định. Xuất khẩu thanh long sang Ấn Độ đạt gần 41,8 triệu USD, tăng 6,4%, trong khi Thái Lan tăng mạnh tới 71,1% so với cùng kỳ. Dù vậy, quy mô của các thị trường này vẫn còn nhỏ, chưa đủ bù đắp cho sự sụt giảm tại thị trường chủ lực.

Trước đó, giai đoạn 2014-2018 được xem là thời kỳ hoàng kim của thanh long Việt Nam, khi kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng và từng vượt mốc 1 tỷ USD mỗi năm, đạt đỉnh khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018. Tuy nhiên, từ sau mốc này, xuất khẩu thanh long bắt đầu chững lại và bước vào xu hướng suy giảm trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Nguồn cung toàn cầu tăng nhanh, dư địa xuất khẩu thu hẹp

Theo đánh giá của các doanh nghiệp, nguyên nhân chính khiến kim ngạch xuất khẩu thanh long giảm sâu là do nguồn cung toàn cầu gia tăng nhanh, làm gia tăng mức độ cạnh tranh. Trung Quốc đã mở rộng mạnh diện tích trồng thanh long, với sản lượng hiện vào khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm, cao hơn Việt Nam hàng trăm nghìn tấn và gần như đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ nội địa, qua đó thu hẹp đáng kể dư địa nhập khẩu.

Không chỉ Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang từng bước gia nhập nhóm các quốc gia sản xuất thanh long. Theo các báo cáo chuyên ngành và số liệu từ Indian Council of Agricultural Research (ICAR-NIASM), diện tích trồng thanh long tại Ấn Độ hiện vào khoảng 3.000-4.000 ha, phân bố tại nhiều bang như Karnataka, Maharashtra, Gujarat, Telangana, Andhra Pradesh và West Bengal. Sản lượng hiện đạt khoảng 12.000 tấn mỗi năm, dù còn khiêm tốn nhưng đang trong xu hướng mở rộng.

Bên cạnh đó, Mexico cũng đã canh tác thành công thanh long và trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Việt Nam tại thị trường Mỹ và Canada. Đại diện doanh nghiệp cho biết, trong những năm đầu thập niên 2010, thanh long Việt Nam từng xuất khẩu khá thuận lợi vào Mỹ. Tuy nhiên, từ năm 2019, khi Mexico mở rộng sản xuất với lợi thế địa lý gần thị trường Bắc Mỹ, Việt Nam gần như không còn xuất khẩu được thanh long ruột trắng sang Mỹ và Canada, ngoại trừ một lượng nhỏ thanh long ruột đỏ.

Trước bối cảnh đó, các doanh nghiệp dự báo trong ngắn hạn, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thanh long khó sớm phục hồi, trong khi giá bán cũng khó tăng mạnh nếu Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục mở rộng sản xuất. Thậm chí, nguy cơ thanh long từ các quốc gia này xuất ngược sang Việt Nam có thể xảy ra khi giá thành thấp hơn.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), nông dân và doanh nghiệp cần đánh giá lại thị trường và lợi thế cạnh tranh. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng và mẫu mã sản phẩm, ngành thanh long cần điều chỉnh thời điểm canh tác, tăng tỷ trọng sản xuất trái vụ, đặc biệt vào đầu và cuối năm – giai đoạn Trung Quốc và Ấn Độ gặp khó do yếu tố thời tiết – thay vì tiếp tục mở rộng diện tích một cách ồ ạt.