Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản tháng 4/2026 ước đạt 6,05 tỷ USD, giảm 3,8% so với tháng trước và giảm 0,8% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy xuất khẩu đang chịu tác động từ nhu cầu thị trường suy yếu và áp lực cạnh tranh gia tăng.

Tính chung 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây vẫn là mức tăng tích cực trong bối cảnh tiêu dùng toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn.

Xét theo cơ cấu, nhóm nông sản tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 12,16 tỷ USD, tăng 1,5%. Thủy sản đạt 3,59 tỷ USD, tăng 11,9%, trong khi sản phẩm chăn nuôi ghi nhận mức tăng cao nhất, đạt 245 triệu USD, tăng tới 45,5%.

Ngược lại, lâm sản chỉ đạt 5,82 tỷ USD, tăng nhẹ 0,8%, cho thấy dấu hiệu tăng trưởng chậm lại. Nhóm đầu vào sản xuất đạt 1,22 tỷ USD, tăng mạnh 66,2%, phản ánh nhu cầu gia tăng trong chuỗi cung ứng nông nghiệp.

Áp lực giảm giá và phân hóa thị trường xuất khẩu

Về thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực xuất khẩu lớn nhất, chiếm 44,1% tổng kim ngạch và tăng 11,5% so với cùng kỳ. Các thị trường gần như Trung Quốc đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Châu Mỹ và châu Âu lần lượt chiếm 20,9% và 15,8% thị phần, song tốc độ tăng trưởng không đồng đều. Xuất khẩu sang châu Mỹ giảm 3,5%, trong khi châu Âu chỉ tăng nhẹ 3,7%.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang châu Phi giảm mạnh 26%, phản ánh khó khăn trong việc duy trì thị trường. Trong khi đó, châu Đại Dương tăng trưởng 19,8% nhưng quy mô còn nhỏ.

Ở cấp độ thị trường cụ thể, Trung Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất với 21,1% thị phần, tăng 28,8%. Hoa Kỳ đứng thứ hai với 18,5% thị phần nhưng giảm 4,8%. Nhật Bản đứng thứ ba với 7% thị phần, tăng nhẹ 1,3%.

Một thách thức lớn hiện nay là áp lực giảm giá ở nhiều mặt hàng chủ lực. Cà phê có sản lượng xuất khẩu tăng 15% nhưng giá trị giảm 7,8%. Gạo giảm cả về khối lượng (2,3%) và giá trị (11,1%). Tình trạng tương tự cũng diễn ra với cao su và hạt điều.

Điều này cho thấy bài toán của ngành không chỉ là tăng sản lượng mà còn phải nâng cao giá trị gia tăng và chất lượng sản phẩm.

Ở chiều tích cực, rau quả và thủy sản tiếp tục là điểm sáng khi duy trì mức tăng trưởng ổn định, cho thấy dư địa thị trường vẫn còn lớn đối với các nhóm hàng này.

Đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị gia tăng

Trước bối cảnh nhiều biến động, việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và linh hoạt. Trọng tâm là đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào các thị trường lớn như Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Việc mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Nam Á hay châu Phi vẫn là hướng đi cần thiết nhằm phân tán rủi ro và khai thác thêm dư địa tăng trưởng.

Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm là yếu tố then chốt. Cần đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế để cải thiện giá xuất khẩu.

Cùng với đó, việc tăng cường dự báo thị trường và điều tiết sản xuất đóng vai trò quan trọng. Sản xuất theo phong trào dễ dẫn đến dư cung, gây áp lực giảm giá. Do đó, cần hệ thống thông tin thị trường hiệu quả để định hướng sản xuất phù hợp.

Ngoài ra, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp, từ truy xuất nguồn gốc đến thương mại điện tử, sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Nhìn chung, xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, song đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là áp lực giảm giá và biến động thị trường.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững sẽ là chìa khóa để ngành nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới.