Áp lực nguồn cung và thị trường quốc tế

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong tháng 6/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 150.000 tấn cà phê, đạt kim ngạch 552,6 triệu USD. Lũy kế 6 tháng đầu năm, khối lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,1 triệu tấn, với kim ngạch 4,78 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, dù sản lượng xuất khẩu tăng 9,7%, nhưng giá trị thu về lại giảm 14,4%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá cà phê xuất khẩu bình quân giảm mạnh, chỉ còn khoảng 4.435 USD/tấn, thấp hơn 22% so với cùng kỳ năm trước.

Sự sụt giảm về kim ngạch cho thấy rõ xu hướng điều chỉnh của thị trường thế giới sau giai đoạn giá cà phê tăng cao. Tại ba thị trường tiêu thụ lớn nhất của cà phê Việt Nam là Đức, Italia và Hoa Kỳ, giá trị xuất khẩu đều ghi nhận mức giảm. Cụ thể, Đức giảm 21,7%, Italia giảm 9,6% và Hoa Kỳ giảm 2,2%. Trong khi đó, Trung Quốc nổi lên như một điểm sáng khi kim ngạch tăng 70,7%, song mức tăng này vẫn chưa đủ để bù đắp sự suy giảm tại các thị trường chủ lực. Giai đoạn hưởng lợi từ mặt bằng giá cao trong những năm trước đang dần khép lại.

Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam nhận định, ngành hàng đang chịu sức ép lớn từ tình trạng cung vượt cầu trên phạm vi toàn cầu. Sản lượng cà phê thế giới niên vụ 2025-2026 được dự báo đạt 180 triệu bao, tăng gần 8 triệu bao so với niên vụ trước. Việc Brazil mở rộng sản lượng tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh gay gắt đối với mặt hàng Robusta chủ lực của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ toàn cầu chỉ tăng nhẹ, xu hướng giá giảm nhiều khả năng sẽ còn kéo dài.

Bên cạnh áp lực về nguồn cung, rủi ro từ thời tiết và những biến động kinh tế cũng đang trở thành thách thức lớn đối với ngành cà phê. Hiện tượng El Niño gây nắng nóng, khô hạn tại nhiều khu vực ở châu Á có thể ảnh hưởng đến năng suất niên vụ 2026-2027. Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam dự báo mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu cả năm 2026 sẽ gặp nhiều khó khăn, một phần do quy luật lượng hàng xuất khẩu trong 6 tháng cuối năm thường thấp hơn so với nửa đầu năm.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp cho biết, doanh nghiệp đã ký kín đơn hàng cho cả năm ngay từ đầu năm, vì vậy đầu ra không phải là vấn đề đáng lo ngại. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay đến từ sự biến động của chi phí logistics, đặc biệt là giá cước vận tải biển cùng những tác động từ tình hình địa chính trị thế giới. "Biến động chi phí vận chuyển đang ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp, dù sản lượng và đơn hàng vẫn được duy trì ổn định. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn đặt mục tiêu doanh thu năm 2026 gần tương đương năm trước, trong khi sản lượng dự kiến tăng khoảng 20%. Đây là kết quả của quá trình chuẩn bị trong nhiều năm, chứ không chỉ đến từ những nỗ lực trong thời gian gần đây", ông Hiệp chia sẻ,.

Chuyển đổi tư duy nâng cao giá trị ngành hàng cà phê

Trong bối cảnh dư địa gia tăng sản lượng không còn nhiều, các chuyên gia cho rằng lợi thế cạnh tranh của cà phê Việt Nam trong tương lai không thể chỉ dựa vào số lượng mà cần được xây dựng trên nền tảng chất lượng, tính bền vững và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường. Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam nhấn mạnh, ngành hàng cần chuyển mạnh tư duy từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng thông qua việc đẩy mạnh xuất khẩu cà phê nhân chất lượng cao, đồng thời phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu như cà phê rang xay, hòa tan. Hiện khoảng 30% diện tích cà phê Việt Nam đã được cấp các chứng chỉ sản xuất bền vững.

Đầu tư bài bản ngay từ gốc được xem là chiến lược quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông Thái Như Hiệp cho biết, trước đây nhiều người quan niệm kinh doanh cà phê chủ yếu tập trung vào thu mua và xuất khẩu, chưa cần đầu tư nhiều cho truy xuất nguồn gốc hay phát triển bền vững. Tuy nhiên, Vĩnh Hiệp đã lựa chọn hướng đi khác từ hơn 20 năm trước khi chủ động đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, nhà máy, quy trình sản xuất, công nghệ, nguồn nhân lực và logistics. Nhờ sự chuẩn bị sớm, khi các yêu cầu về chống mất rừng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững trở thành điều kiện bắt buộc, doanh nghiệp không rơi vào tình trạng bị động.

Theo ông Thái Như Hiệp, nếu đến thời điểm hiện nay doanh nghiệp mới bắt đầu đầu tư để đáp ứng các tiêu chuẩn mới thì sẽ phải đối mặt với áp lực rất lớn về tài chính và chi phí. Ngược lại, những đơn vị có sự chuẩn bị từ sớm sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh rõ rệt hơn. Ông Hiệp cho rằng quá trình chuyển đổi không thể chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền mà cần có hướng dẫn cụ thể cho từng địa phương, từng doanh nghiệp. Bởi mỗi vùng nguyên liệu đều có điều kiện và đặc thù riêng, do đó cần xây dựng giải pháp phù hợp để đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. "Doanh nghiệp không thể phát triển bền vững nếu hoạt động đơn lẻ. Muốn nâng cao vị thế ngành cà phê, tất cả các bên cần cùng chung tay, chia sẻ trách nhiệm, liên kết trong chuỗi giá trị và chủ động thích ứng trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường", ông Hiệp nhấn mạnh, .

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận từ các chuyên gia trong lĩnh vực phát triển bền vững. Bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của GIZ, cho biết cà phê là một trong những ngành hàng có nhiều tiềm năng trong thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp ngành cà phê đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu mà còn mở ra cơ hội tham gia vào thị trường tín chỉ carbon.

Theo ông Nguyễn Văn Thiết, Quản lý Văn phòng Rainforest Alliance tại Việt Nam, đây là thời điểm phù hợp để ngành cà phê Việt Nam chuyển mình trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Ông cho rằng một trang trại tái sinh không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng mà còn góp phần phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên,

Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành tiếp tục tăng cường xúc tiến thương mại tại những thị trường còn nhiều dư địa như Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Algeria và nhóm thị trường cà phê đặc sản tại Bắc Âu. Khi các quốc gia nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, việc xây dựng chuỗi giá trị xanh chính là chìa khóa giúp nâng cao vị thế ngành cà phê, gia tăng giá trị cho người trồng và doanh nghiệp Việt Nam.