Thách thức từ sản xuất nhỏ lẻ đến tiêu chuẩn khắt khe

Xã Mỹ Hiệp được xem là vùng nguyên liệu chanh không hạt trọng điểm của tỉnh Đồng Tháp với giống cây mang nhiều ưu điểm vượt trội. Loại chanh này bắt đầu được trồng thử nghiệm từ năm 2007 và từng bước phát triển thành vùng chuyên canh nhờ đặc tính chua thanh, thơm nhẹ, nhiều nước và không hạt. Cùng với thời gian thu hoạch ngắn và khả năng cho quả quanh năm, cây chanh không hạt đã trở thành sinh kế chính của nhiều hộ dân. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, ngành hàng này vẫn đối mặt với nhiều rào cản về phương thức canh tác cũng như tính ổn định của thị trường do thiếu sự liên kết chặt chẽ.

Ông Phạm Bá Khiểm, một hộ dân tại xã Mỹ Hiệp, chia sẻ rằng trước đây ông và nhiều bà con thường trồng chanh theo quy mô nhỏ lẻ, chủ yếu bán cho thương lái hoặc chợ truyền thống. Cách làm này khiến giá cả luôn bấp bênh, thậm chí có những thời điểm nông dân phải nhờ đến các chương trình “giải cứu” do ứ đọng hàng hóa cục bộ. Việc thiếu liên kết trong sản xuất và tiêu thụ đã đẩy người trồng chanh vào thế bị động trước biến động của thị trường nội địa. Đây từng là bài toán nan giải mà địa phương cần sớm tìm lời giải để bảo vệ quyền lợi nông dân và nâng tầm giá trị sản phẩm đặc trưng của vùng đất Cao Lãnh.

Bên cạnh câu chuyện giá cả, chất lượng sản phẩm chưa đồng bộ cũng là thách thức lớn khi chanh không hạt tiếp cận các thị trường khó tính như châu Âu. Thực tế cho thấy, các hợp tác xã vẫn gặp không ít khó khăn do quy trình trồng, chăm sóc và thu hoạch chưa thống nhất giữa các hộ thành viên. Việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn khắt khe của đối tác quốc tế đòi hỏi một tư duy sản xuất hoàn toàn mới. Nếu không thay đổi lối canh tác manh mún, nông sản địa phương sẽ rất khó vượt qua các rào cản kỹ thuật để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhận định về thực trạng này, ông Nguyễn Thái Bình, Chủ tịch xã Mỹ Hiệp, cho rằng sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết chính là “nút thắt” cần sớm tháo gỡ. Các ngành chức năng đã nhận thấy rõ tầm quan trọng của việc quy hoạch vùng trồng gắn với chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch. Những thách thức về tiêu chuẩn chất lượng không chỉ tạo áp lực mà còn trở thành động lực thúc đẩy địa phương thay đổi cách thức quản trị vùng nguyên liệu. Theo đó, mục tiêu hàng đầu hiện nay là bảo vệ nhãn hiệu chanh Cao Lãnh thông qua việc hỗ trợ người dân tiếp cận các quy trình sản xuất an toàn.

Trong bối cảnh đó, sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp được xem là yêu cầu sống còn tại Mỹ Hiệp. Khi diện tích chanh đã đạt hơn 60ha, việc duy trì chất lượng đồng đều trở thành yếu tố quyết định để giữ uy tín trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, những hạn chế về vốn và kỹ thuật của các hợp tác xã vẫn cần sự hỗ trợ bài bản, lâu dài từ các cấp, ngành liên quan. Chỉ khi tháo gỡ được những tồn tại về quản trị và tổ chức sản xuất, quả chanh mới thực sự trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mang lại lợi nhuận ổn định cho cộng đồng nông dân địa phương.

Giải pháp chuẩn hóa quy trình và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Để vượt qua các rào cản quốc tế, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long đã triển khai xây dựng vùng nguyên liệu tập trung theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Thay cho phương thức sản xuất tự phát, nông dân tham gia hợp tác xã hiện nay buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chung, từ khâu chăm sóc đến thu hoạch. Sự thay đổi này giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều, đáp ứng yêu cầu về kích cỡ, màu sắc và an toàn thực phẩm của đối tác. Nhờ kiên trì theo đuổi hướng sản xuất sạch, chanh không hạt của đơn vị đã xuất khẩu ổn định sang Hà Lan suốt 6 năm qua, với sản lượng năm 2024 đạt khoảng 130 tấn tươi.

Ông Lê Văn Nam, Thành viên Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long, khẳng định việc xuất khẩu kết hợp với chế biến sâu đã nâng giá trị quả chanh lên gấp 3–4 lần so với trước. Hiện hợp tác xã đang liên kết bao tiêu cho hơn 30 hộ dân trên diện tích 30ha và dự kiến mở rộng lên 100ha trong thời gian tới. Song song đó, đơn vị còn đưa ra thị trường nhiều sản phẩm giá trị gia tăng như xà phòng chanh, nước cốt chanh mật ong đạt chuẩn OCOP 4 sao. Quy trình sản xuất khép kín không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn tạo ra sản phẩm an toàn, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Niềm tin của người dân vào mô hình liên kết ngày càng được củng cố thông qua những con số kinh tế cụ thể. Ông Phạm Văn Niềm, một thành viên sản xuất tại xã Mỹ Hiệp, cho biết giá chanh không hạt hiện dao động từ 7.000 đến 12.000 đồng/kg, trong khi chanh hữu cơ có giá từ 17.000 đến 20.000 đồng/kg. Với mức giá này, người trồng chanh có lợi nhuận ổn định, từ đó tích cực chuyển đổi sang mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Việc tham gia hợp tác xã cũng giúp bà con có nền tảng pháp lý và kỹ thuật vững chắc để liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp, giảm thiểu rủi ro về đầu ra.

Hiệu quả kinh tế vượt trội của mô hình còn được minh chứng qua các hộ sản xuất tiêu biểu tại địa phương. Ông Võ Văn Nghiệp, ở ấp Mỹ Long 3, cho biết gia đình ông trồng 1,2ha chanh không hạt theo quy trình GlobalGAP, mỗi năm thu hoạch hơn 50 tấn. Trong đó, khoảng 80% sản lượng chanh loại 1 được doanh nghiệp thu mua xuất khẩu sang Hà Lan với mức giá cao hơn thị trường vài nghìn đồng mỗi kg. Phần sản lượng còn lại được hợp tác xã phân phối cho thị trường nội địa và làm nguyên liệu chế biến. Cách phân loại khoa học này giúp hạn chế lãng phí, đồng thời đảm bảo lợi nhuận cho nông dân.

Định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái của địa phương cũng nhận được sự quan tâm sát sao từ lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp. Bà Nguyễn Hải Trâm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Đồng Tháp, ghi nhận tinh thần sáng tạo của hợp tác xã trong việc chuyển đổi sang nông nghiệp thông minh và tận dụng bã, vỏ chanh để sản xuất phân hữu cơ. Bà nhấn mạnh đây là mô hình phù hợp với định hướng phát triển bền vững, đồng thời đề nghị các sở, ngành tiếp tục hỗ trợ về vốn và kỹ thuật. Đại diện UBND tỉnh Đồng Tháp cũng khẳng định sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại nhằm nhân rộng mô hình sản xuất đạt chuẩn GlobalGAP ra nhiều địa phương khác trong toàn tỉnh.

Có thể thấy, việc xây dựng thương hiệu chanh không hạt Cao Lãnh đang đi đúng lộ trình khi kết hợp hài hòa giữa sản xuất an toàn và quản trị hiện đại. Với sự hỗ trợ của Nhà nước cùng sự đồng lòng của các thành viên hợp tác xã, mục tiêu mở rộng vùng trồng đạt chuẩn quốc tế được kỳ vọng sẽ sớm hoàn thành. Thành công tại thị trường Hà Lan chính là bước đệm quan trọng để quả chanh Cao Lãnh tiếp tục vươn xa tới nhiều châu lục khác. Sự chuyển mình từ cây trồng nhỏ lẻ sang mặt hàng xuất khẩu chủ lực mang thương hiệu quốc tế là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của liên kết và đổi mới trong nông nghiệp vùng đất sen hồng.