Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong nửa đầu tháng 7/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 274.749 tấn gạo, đạt kim ngạch 137,72 triệu USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/7, lượng gạo xuất khẩu đạt khoảng 5,3 triệu tấn với giá trị hơn 2,52 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 475,6 USD/tấn, cao hơn mức bình quân của 6 tháng đầu năm, cho thấy tín hiệu tích cực khi thị trường gạo thế giới dần phục hồi sau giai đoạn suy giảm mạnh về giá.

Châu Á tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam. Trong đó, Philippines giữ vị trí dẫn đầu với khoảng 2,28 triệu tấn, trị giá hơn 1,03 tỷ USD, chiếm khoảng 45% tổng lượng gạo xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với khoảng 1 triệu tấn, kim ngạch khoảng 530 triệu USD, tương đương gần 20% tổng lượng xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng coi trọng chất lượng, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc, Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo. Điểm mới đáng chú ý là bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân xuất khẩu gạo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tạo động lực để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nội dung này được xây dựng trên cơ sở chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg về bảo đảm cân đối cung cầu lúa gạo. Công điện yêu cầu nghiên cứu sửa đổi toàn diện Nghị định số 107 theo hướng minh bạch hơn, giảm đầu mối quản lý, đồng thời ưu tiên những doanh nghiệp có chuỗi liên kết sản xuất ổn định, hệ thống kho chứa và logistics hiện đại.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, sau gần 8 năm triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, hoạt động xuất khẩu gạo đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển của thị trường đòi hỏi cần có cơ chế đánh giá khách quan về năng lực và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, qua đó phục vụ công tác điều hành cũng như lựa chọn các đơn vị thực hiện những nhiệm vụ quan trọng của ngành.

Theo Bộ Công Thương, việc đánh giá tín nhiệm hoàn toàn không làm phát sinh thêm điều kiện kinh doanh hay thủ tục hành chính mới, mà là công cụ quản lý nhằm nâng cao tính minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng, uy tín và hiệu quả hoạt động.

Dự thảo Nghị định quy định việc đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân dựa trên 10 nhóm tiêu chí, bao gồm năng lực tài chính, thực hiện nghĩa vụ thuế, tuân thủ pháp luật hải quan, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm, phát triển thương hiệu gạo, kết quả xuất khẩu, thực hiện chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông, đầu tư kho chứa và logistics, cùng việc chấp hành các quy định về an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ cơ sở vật chất.

Để bảo đảm tính khách quan, việc đánh giá sẽ có sự tham gia của nhiều bộ, ngành và UBND cấp tỉnh theo chức năng quản lý đối với từng nhóm tiêu chí. Bộ Công Thương sẽ là cơ quan tổng hợp kết quả và công bố mức độ tín nhiệm của các doanh nghiệp theo quy định.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung thường có giá trị lớn và tác động trực tiếp đến uy tín quốc gia. Vì vậy, việc lựa chọn những doanh nghiệp có mức tín nhiệm cao sẽ góp phần bảo đảm chất lượng thực hiện hợp đồng, đồng thời nâng cao hình ảnh và thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Kết quả đánh giá cũng sẽ là cơ sở quan trọng trong việc phân bổ chỉ tiêu thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vùng nguyên liệu, hiện đại hóa hệ thống kho chứa, logistics, tăng cường liên kết với nông dân và xây dựng thương hiệu theo hướng chuyên nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo khẳng định cơ chế đánh giá không tạo bất lợi cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ. Các tiêu chí không dựa trên quy mô sản xuất hay sản lượng xuất khẩu mà tập trung vào mức độ tuân thủ pháp luật, trách nhiệm với người sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển thương hiệu và hiệu quả quản trị. Vì vậy, mọi doanh nghiệp đều có cơ hội nâng cao mức tín nhiệm nếu đáp ứng tốt các tiêu chí đã đề ra.

Việc bổ sung cơ chế đánh giá tín nhiệm được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong phương thức cạnh tranh của ngành gạo Việt Nam. Thay vì chủ yếu cạnh tranh về giá, doanh nghiệp sẽ được khuyến khích cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị, uy tín thương hiệu và khả năng xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Đây cũng là nền tảng để ngành lúa gạo Việt Nam nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường xuất khẩu và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.