Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ blockchain cùng xu hướng mã hóa tài sản thực (Real World Assets - RWA) đang định hình một giai đoạn mới của thị trường tài chính thế giới. Từ bất động sản, trái phiếu, quỹ đầu tư đến các dự án hạ tầng, ngày càng nhiều loại tài sản được đưa lên môi trường số, tạo điều kiện giao dịch linh hoạt hơn, nâng cao tính minh bạch và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn.

Tại Việt Nam, quá trình xây dựng thị trường tài sản mã hóa đang bước vào giai đoạn tăng tốc khi Chính phủ triển khai thí điểm thị trường trong khuôn khổ pháp lý mới. Đây được xem là cơ hội để khai thác tiềm năng của công nghệ số, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản trị rủi ro và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Ông Chris Chiew, Cố vấn cao cấp Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), cho rằng Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này. Với quy mô dân số khoảng 100 triệu người, tỷ lệ sở hữu tài sản số thuộc nhóm cao trên thế giới cùng nhu cầu huy động vốn ngày càng lớn của nền kinh tế, thị trường tài sản mã hóa được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Trong khi đó, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đối mặt không ít khó khăn. Theo ông Chris Chiew, blockchain có thể trở thành công cụ tạo ra những thay đổi mang tính nền tảng trong hoạt động huy động vốn.

Mã hóa tài sản thực là quá trình chuyển đổi quyền sở hữu đối với các tài sản hữu hình hoặc tài sản tài chính thành các đơn vị số (token) trên nền tảng blockchain. Việc số hóa này giúp quyền sở hữu được xác lập rõ ràng hơn và tạo điều kiện để tài sản được giao dịch trên các nền tảng số.

Một trong những ưu điểm nổi bật của mô hình là khả năng ứng dụng hợp đồng thông minh (smart contract), cho phép tự động hóa quy trình giao dịch, giảm chi phí vận hành và hạn chế rủi ro phát sinh từ các khâu trung gian. Đồng thời, blockchain còn hỗ trợ nâng cao tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và mở rộng cơ hội tham gia đầu tư cho nhiều đối tượng thông qua hình thức sở hữu phân mảnh tài sản. Dẫn các dự báo quốc tế, ông Chris Chiew cho biết quy mô thị trường tài sản mã hóa toàn cầu có thể đạt khoảng 19.000 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 53% mỗi năm.

Xu hướng này đang được nhiều tổ chức tài chính lớn trên thế giới đẩy mạnh triển khai. Các quỹ đầu tư, quỹ tiền tệ và trái phiếu đã được đưa lên nền tảng blockchain dưới dạng tài sản số hóa nhằm gia tăng hiệu quả giao dịch và mở rộng tệp khách hàng. Đáng chú ý, BlackRock đang vận hành quỹ token hóa BUIDL với quy mô hơn 2,9 tỷ USD, trong khi Franklin Templeton đã phát hành quỹ tiền tệ số hóa trị giá trên 780 triệu USD.

Tại Việt Nam, công nghệ token hóa được đánh giá có thể ứng dụng đối với nhiều loại tài sản như bất động sản, quỹ đầu tư, dự án năng lượng tái tạo, hạ tầng giao thông, hàng hóa hay vàng. Điều này không chỉ mở rộng khả năng huy động vốn mà còn tạo thêm những kênh đầu tư mới cho thị trường.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn thường gặp trở ngại trong tiếp cận tín dụng truyền thống, token hóa có thể trở thành giải pháp hiệu quả để kết nối trực tiếp với cộng đồng nhà đầu tư, qua đó giảm chi phí huy động vốn. Dù vậy, các chuyên gia đều cho rằng tiềm năng phát triển của thị trường chỉ có thể được hiện thực hóa khi niềm tin của nhà đầu tư được củng cố thông qua những cơ chế bảo vệ hiệu quả.

Ông Lưu Minh Trung, Giám đốc Phát triển sản phẩm của TCEX, nhận định niềm tin là yếu tố sống còn của thị trường tài sản mã hóa, còn an toàn chính là nền tảng tạo dựng niềm tin đó. Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng tham gia khi họ tin tưởng rằng tài sản được bảo vệ, giao dịch được giám sát và thị trường vận hành minh bạch.

Theo TCEX, nhiều sự cố lớn trên thế giới cho thấy rủi ro của thị trường không chỉ đến từ biến động giá mà còn xuất phát từ những lỗ hổng trong quản trị, vận hành và lưu ký tài sản. Từ kinh nghiệm quốc tế, TCEX đề xuất mô hình an toàn gồm ba lớp bảo vệ. Thứ nhất là bảo đảm hạ tầng và an ninh hệ thống thông qua giám sát 24/7, kiểm thử định kỳ và xây dựng phương án dự phòng. Thứ hai là bảo vệ tài sản của nhà đầu tư bằng cách tách biệt tài sản khách hàng với tài sản của sàn giao dịch, tăng cường bảo mật và thực hiện kiểm toán độc lập. Thứ ba là tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phòng chống rửa tiền, xác thực khách hàng điện tử và giám sát giao dịch theo thời gian thực.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), cho rằng kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy việc hoàn thiện hành lang pháp lý cần đi trước sự phát triển của thị trường. Singapore xây dựng đồng thời khung pháp lý và hệ thống chứng chỉ hành nghề; Liên minh châu Âu áp dụng quy định MiCA trên phạm vi toàn khối; Hoa Kỳ tăng cường yêu cầu công bố thông tin sau sự cố FTX; còn Nhật Bản trao vai trò giám sát nhất định cho các tổ chức tự quản trong ngành.

Theo ông Phan Đức Trung, Việt Nam hiện đã có nhiều công cụ pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm phổ biến. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và chưa hình thành hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất.

Do đó, VBA đề xuất triển khai các chương trình đào tạo theo nhiều cấp độ, từ phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư đến đào tạo chuyên sâu đối với đội ngũ môi giới, tư vấn và quản trị rủi ro. Đồng thời, cần nghiên cứu xây dựng hệ thống chứng chỉ hành nghề tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Các chuyên gia nhận định, giai đoạn thí điểm hiện nay không chỉ là phép thử về công nghệ hay mô hình kinh doanh, mà còn là bài kiểm tra đối với năng lực quản lý, hiệu quả giám sát và khả năng bảo vệ nhà đầu tư của cơ quan chức năng.

Trong bối cảnh tài chính số đang trở thành xu thế tất yếu trên phạm vi toàn cầu, thị trường tài sản mã hóa Việt Nam không chỉ cần phát triển nhanh mà quan trọng hơn là phải bảo đảm tính an toàn, minh bạch và bền vững. Đây sẽ là nền tảng để chuyển hóa tiềm năng của công nghệ blockchain thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.