Quê hương của vua Lý Nam Đế

Sau khi sáp nhập tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Bắc Kạn cũ, tỉnh mới giữ tên gọi là Thái Nguyên. Địa phương có diện tích tự nhiên 8.375,21km², xếp thứ 12 trong số 34 tỉnh, thành phố của Việt Nam sau sắp xếp. Quy mô dân số đạt 1.805.432 người, mật độ dân số khoảng 214 người/km².

Thái Nguyên nằm ở vị trí trung tâm khu vực Đông Bắc Bộ, giáp các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Bắc Ninh, Phú Thọ và TP. Hà Nội. Vị trí địa lý thuận lợi cùng hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện tạo điều kiện để địa phương phát triển kinh tế - xã hội, kết nối với các trung tâm lớn của vùng và cả nước.

Với lợi thế về tài nguyên, nguồn nhân lực và nền tảng giáo dục, Thái Nguyên được kỳ vọng trở thành một trong những trung tâm kinh tế, giáo dục và du lịch của vùng Đông Bắc. Địa phương đang tập trung phát triển công nghiệp, giáo dục, du lịch sinh thái, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng bền vững.

Thái Nguyên cũng là vùng đất gắn với nhiều dấu ấn lịch sử. Theo sử liệu, vua Lý Nam Đế (Lý Bí, quê ở Thái Nguyên) là người đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam xưng Hoàng đế, đặt nền móng cho nước Vạn Xuân. 

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cuộc khởi nghĩa Lý Bí (542-544) giành thắng lợi vào ngày 12 tháng Giêng năm Giáp Tý đã khai sinh triều đại Tiền Lý, mở ra một giai đoạn phát triển quan trọng của dân tộc.

Sau khi lên ngôi Hoàng đế và xây dựng bộ máy triều đình, Lý Nam Đế cũng là vị Hoàng đế đầu tiên sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc chủ động cho đúc tiền mang niên hiệu Thiên Đức. Đây được xem là đồng tiền đầu tiên của lịch sử Việt Nam sau nghìn năm lập quốc, đặt nền móng cho nền tài chính của một quốc gia độc lập.

Lý Nam Đế còn được ghi nhận là người sớm nhận ra vị trí chiến lược của vùng đất Hà Nội ngày nay. Ông chọn Ô Diên làm kinh đô, xây dựng điện Vạn Thọ (hoặc Vạn Xuân), đồng thời cho dựng chùa Khai Quốc bên bờ sông Hồng. Về sau, ngôi chùa được di dời vào phía trong và đổi tên thành chùa Trấn Quốc.

Thế mạnh từ nguồn tài nguyên khoáng sản

Nhắc đến Thái Nguyên, nhiều người nghĩ ngay đến vùng chè nổi tiếng bậc nhất cả nước. Với gần 24.000ha chè, địa phương được mệnh danh là "thủ phủ của cây chè" hay "đệ nhất danh trà", là vùng sản xuất chè trọng điểm và cung cấp nhiều sản phẩm trà chất lượng cao.

Trong đó, chè Tân Cương được xem là đặc sản nổi tiếng nhất của Thái Nguyên. Khu vực này có điều kiện tự nhiên thuận lợi với khí hậu ôn hòa, nền nhiệt phù hợp và thổ nhưỡng đặc trưng, giúp cây chè sinh trưởng tốt, hấp thụ ánh nắng buổi sớm nhưng không chịu tác động gay gắt của nắng chiều, từ đó tạo nên chất lượng khác biệt.

Các vùng chè đặc sản của Thái Nguyên còn được bồi đắp bởi nguồn nước từ sông Công và sông Cầu. Dòng nước thấm qua lớp đất đồi chè trong thời gian dài góp phần tạo nên hương vị đặc trưng, giúp nước chè khi pha có màu xanh trong, lâu chuyển màu và giữ được hương vị riêng.

Bên cạnh điều kiện tự nhiên, người dân Thái Nguyên còn lưu giữ kỹ thuật chế biến chè truyền thống mang bản sắc riêng. Từ khâu chọn nguyên liệu đến sao sấy, điều chỉnh lửa và lấy hương đều được thực hiện tỉ mỉ, tạo nên vị chát dịu ban đầu, sau đó là hậu ngọt sâu, trở thành nét đặc trưng của chè Thái Nguyên.

Không chỉ nổi tiếng với cây chè, Thái Nguyên còn là cái nôi của ngành luyện kim và gang thép hiện đại Việt Nam. Khu Gang thép Thái Nguyên được khởi công xây dựng vào tháng 6/1959 và cho ra mẻ gang đầu tiên ngày 29/11/1963, đánh dấu sự ra đời của tổ hợp luyện kim hoàn chỉnh đầu tiên của đất nước, mở ra bước ngoặt trong quá trình tự chủ sản xuất thép.

Đến nay, công nghiệp vẫn là một trong những động lực phát triển quan trọng của địa phương. Thái Nguyên hiện đứng đầu khu vực trung du và miền núi phía Bắc về chỉ số đổi mới sáng tạo. Sự phát triển của các doanh nghiệp lớn, trong đó có Gang thép Thái Nguyên, tiếp tục tạo nền tảng để địa phương vươn lên trở thành một trong những trung tâm công nghiệp của cả nước.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Thái Nguyên cũng trở thành một trong những địa phương sở hữu trữ lượng vàng lớn ở miền Bắc. 

Nổi bật là mỏ vàng Pác Lạng với trữ lượng dự kiến khoảng 30 tấn (thuộc địa bàn tỉnh Bắc Kạn cũ), cùng mỏ vàng Thần Sa có trữ lượng lớn và mỏ vàng khu vực Trại Cau với trữ lượng khoảng 2.500kg. Tại các khu mỏ này, vàng được phát hiện ở độ sâu tới khoảng 140m, tập trung chủ yếu tại hai dải quặng Nà Pò và Khuổi Po.