Tìm giải pháp "gỡ khó" cho xuất khẩu gạo năm 2026
Dù ghi nhận sự tăng trưởng về sản lượng trong những tháng đầu năm 2026, song hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ chi phí logistics tăng cao và biến động địa chính trị tại Trung Đông. Tìm kiếm giải pháp ứng phó linh hoạt để giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế là vấn đề cấp thiết được đặt ra tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo vừa diễn ra tại thành phố Cần Thơ.
Áp lực chi phí và những rào cản từ biến động địa chính trị
Chiều 24/3, tại thành phố Cần Thơ, Bộ Công Thương đã phối hợp cùng UBND thành phố Cần Thơ tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026. Tại đây, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định, xung đột tại Trung Đông đang là nhân tố chính gây tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng lúa gạo toàn cầu.
Cụ thể, xung đột này đã đẩy giá dầu tăng cao, kéo theo chi phí vận chuyển trong nước tăng từ 20.000 đồng lên 30.000 đồng/tấn lúa gạo. Trên bình diện quốc tế, chi phí logistics cũng leo thang đáng kể do phí bảo hiểm tăng và thời gian vận chuyển bị kéo dài thêm từ 10 - 15 ngày. Tình trạng thiếu hụt container rỗng cùng việc các hãng tàu thường xuyên điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình hoặc cắt giảm tuyến đến khu vực Trung Đông đã gây khó khăn lớn cho việc đặt chỗ và thực hiện hợp đồng.
Không dừng lại ở đó, giá các nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa sản xuất bao bì tăng khiến chi phí đóng gói tăng thêm khoảng 1.000 đồng/bao loại 50kg. Những biến động này buộc nhiều thương nhân phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, kéo dài thời gian thanh toán, làm phát sinh chi phí bảo quản và khiến việc ký kết hợp đồng mới trở nên thận trọng hơn. Ngoài ra, gạo Việt còn đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn như Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan.
Xây dựng chuỗi giá trị bền vững và thích ứng thị trường
Báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, năm 2026, diện tích gieo trồng đạt hơn 7 triệu hecta, sản lượng ước đạt trên 43 triệu tấn (tăng 12.000 tấn so với năm 2025). Lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu đạt khoảng 7,7 triệu tấn. Tính đến hết ngày 15/3, xuất khẩu gạo đạt khoảng 1,74 triệu tấn với trị giá 826,2 triệu USD. Dù tăng 2,3% về lượng nhưng trị giá lại giảm 8,7% do giá xuất khẩu bình quân giảm 10,7% (đạt 477,6 USD/tấn).
Về thị trường, Philippines vẫn là khách hàng lớn nhất chiếm 55,86% tỷ trọng, tiếp đến là Trung Quốc với mức tăng trưởng ấn tượng 143,7%. Ngược lại, một số thị trường tại châu Phi như Bờ Biển Ngà và Ghana lại ghi nhận sự sụt giảm sâu. Để vượt qua các rào cản hiện hữu, ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh các nhóm giải pháp trọng tâm mang tính chiến lược.
Theo đó, đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần đặc biệt lưu ý các điều khoản về logistics và bảo hiểm khi ký kết hợp đồng, đồng thời chủ động đàm phán với đối tác nhập khẩu để cùng chia sẻ rủi ro về chi phí cũng như các tình huống bất khả kháng phát sinh trong bối cảnh thế giới diễn biến phức tạp. Song song với đó, các địa phương cần đẩy mạnh vận động, khuyến khích người dân chuyển đổi mô hình canh tác sang các loại lúa gạo chất lượng cao. Dù năng suất có thể thấp hơn nhưng các chủng loại này sẽ đáp ứng được tiêu chuẩn khắt khe từ những thị trường khó tính, từ đó tạo ra giá trị thương mại bền vững và định vị uy tín cho thương hiệu gạo Việt trên bản đồ thế giới.
