Từ một đô thị hình thành bên dòng sông Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn hướng biển, mở rộng không gian kinh tế và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong hành trình ấy, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được xem là dự án mang ý nghĩa chiến lược, mở ra cơ hội lịch sử để thành phố trở thành trung tâm kinh tế biển và logistics hàng đầu khu vực.

Theo Tiến sỹ Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng khoa Quy hoạch, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, không gian phát triển của thành phố đang chuyển dịch từ mô hình đô thị trung tâm sang quy mô vùng đô thị và hướng ra biển.

Sự hình thành của cụm cảng Cái Mép – Thị Vải, cảng Hiệp Phước, sân bay quốc tế Long Thành cùng hệ thống cao tốc, đường vành đai, đường sắt và metro liên vùng đang từng bước hoàn thiện năng lực kết nối quốc gia và quốc tế, tạo điều kiện để Thành phố Hồ Chí Minh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và phát triển các ngành kinh tế có giá trị gia tăng lớn.

Trong suốt nửa thế kỷ qua, cùng với quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, thành phố đã thực hiện chiến lược dịch chuyển hệ thống cảng từ nội đô ra các khu vực ven biển. Từ cảng Sài Gòn lịch sử tại Nhà Rồng – Khánh Hội, đến cảng Cát Lái hiện đại và khu cảng Hiệp Phước, mỗi bước chuyển đều đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của kinh tế biển Thành phố Hồ Chí Minh.

Đặc biệt, cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải đã tạo nên bước đột phá khi trở thành cảng cửa ngõ quốc tế, có khả năng tiếp nhận những tàu container siêu trọng đi thẳng đến châu Âu và châu Mỹ mà không cần trung chuyển qua nước thứ ba.

Dù hệ thống cảng biển hiện nay đã phát huy hiệu quả, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn còn thiếu một mắt xích quan trọng để cạnh tranh với các trung tâm trung chuyển hàng đầu thế giới như Singapore hay Tanjung Pelepas của Malaysia – đó là một cảng trung chuyển quốc tế thực thụ.

Theo định hướng phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, kinh tế biển sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, dựa trên các trụ cột gồm cảng biển, logistics, dịch vụ hàng hải quốc tế, năng lượng, du lịch biển và các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao.

Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được quy hoạch tại khu vực cù lao Phú Lợi, cửa sông Cái Mép, với tổng vốn đầu tư khoảng 5,45 tỷ USD. Dự án có chiều dài bến chính khoảng 7,2 km, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lên tới 250.000 DWT, tương đương 24.000 TEU và công suất thiết kế đạt khoảng 16,9 triệu TEU.

Theo ông Nguyễn Lê Chơn Tâm, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Sài Gòn, vị trí địa chiến lược của Cần Giờ nằm ngay trên tuyến hàng hải quốc tế sầm uất bậc nhất thế giới chính là lợi thế đặc biệt để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khi đi vào hoạt động, dự án được kỳ vọng sẽ trở thành cảng trung chuyển quy mô lớn của khu vực, góp phần giảm sự phụ thuộc vào các cảng trung chuyển nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh logistics và thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động xuất nhập khẩu. Theo các chuyên gia, Cần Giờ sở hữu vị trí địa kinh tế đặc biệt khi nằm ngay cửa ngõ sông Cái Mép – Thị Vải, tiếp giáp Biển Đông và nằm trên tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 30% lượng hàng hóa đường biển toàn cầu.

Không chỉ là một dự án hạ tầng quy mô lớn, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ còn được kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên phát triển hướng biển, tương tự vai trò lịch sử mà Bến Nghé hay Cảng Sài Gòn từng đảm nhiệm. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, nhiều chuyên gia cho rằng dự án cần được triển khai theo mô hình "cảng xanh", gắn phát triển logistics với bảo vệ hệ sinh thái và cộng đồng địa phương.

Theo Tiến sỹ Lê Xuân Sinh, Học viện Khoa học và Công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lịch sử để phát triển khu vực ven biển Đông Nam thành trung tâm kinh tế biển có tầm quốc tế. Sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững sẽ là nền tảng để thành phố hiện thực hóa khát vọng "mạnh về biển, giàu từ biển", vươn lên trở thành hình mẫu của sự cộng sinh giữa siêu đô thị và đại dương.

Trong dòng chảy phát triển đó, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ không chỉ là một dự án cảng biển đơn thuần mà còn là biểu tượng cho khát vọng vươn tầm quốc tế của Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu.