Giá xăng dầu tăng sốc lên mức kỷ lục lịch sử

Trong thông cáo phát đi đêm 19/3, Bộ Công Thương cho biết thị trường năng lượng thế giới đang trải qua giai đoạn biến động khốc liệt do các yếu tố địa chính trị. Xung đột quân sự leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng với việc các cơ sở năng lượng tại Trung Đông bị tấn công đã đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng. Tại thị trường Singapore, giá xăng RON95 đã vọt lên 150,39 USD/thùng (tăng hơn 16%), đặc biệt dầu hỏa tăng tới 28,8%, đạt mức 202,56 USD/thùng.

Trước áp lực quá lớn từ giá thế giới, từ 23h ngày 19/3, liên Bộ Công Thương - Tài chính đã buộc phải điều chỉnh giá bán lẻ trong nước với mức tăng từ 3.528 - 8.994 đồng/lít/kg. Cụ thể:

Xăng RON95-III: Tăng 5.115 đồng, lên mức 30.690 đồng/lít.

Xăng E5 RON92: Tăng 4.673 đồng, lên mức 27.177 đồng/lít.

Dầu diesel: Tăng 6.395 đồng, lên mức 33.420 đồng/lít.

Dầu hỏa: Tăng mạnh nhất 8.994 đồng, lên mức 35.926 đồng/lít.

Đáng chú ý, đây là lần điều chỉnh giá thứ 8 tính từ đầu tháng 3 và là kỳ thứ 6 liên tiếp cơ quan quản lý phải chi sử dụng Quỹ BOG để kìm hãm đà tăng. Nếu không có sự can thiệp từ Quỹ BOG với mức chi từ 3.000 - 4.000 đồng/lít, giá xăng RON95 thực tế đã có thể chạm ngưỡng gần 34.000 đồng/lít và dầu diesel vượt 37.000 đồng/lít.

Quỹ bình ổn "hụt hơi", áp lực thuế phí đè nặng

Việc liên tục "xả" quỹ để kìm giá trong 5 kỳ điều hành liên tiếp đã khiến nguồn lực này rơi vào tình trạng báo động. Theo Bộ Công Thương, số dư Quỹ BOG từ mức 5.617 tỷ đồng (hết tháng 9/2025) hiện chỉ còn khoảng 2.600 tỷ đồng. Với tốc độ chi như hiện nay, các chuyên gia cảnh báo quỹ chỉ có thể trụ vững trong khoảng 15 ngày tới. Khi "lá chắn" cuối cùng này cạn kiệt, nguy cơ giá xăng dầu tăng sốc gây đứt gãy chuỗi cung ứng là hiện hữu.

TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế Quốc dân) nhận định, Quỹ BOG hiện nay chỉ như "muối bỏ bể" trước những cú sốc địa chính trị. Để có dư địa ứng phó dài hơi hơn, nhà điều hành cần tính đến các công cụ tài khóa. Hiện nay, mỗi lít xăng tới tay người dân đang phải "cõng" khoảng 30% thuế và phí, bao gồm: Thuế nhập khẩu (10%), Thuế tiêu thụ đặc biệt (8-10%), Thuế giá trị gia tăng (8%) và Thuế bảo vệ môi trường (1.000-2.000 đồng).

Bên cạnh đó, hiện tượng "thuế chồng thuế" khi thuế VAT được tính trên giá đã bao gồm các loại thuế khác đang đẩy giá thành lên cao bất hợp lý. Bộ Xây dựng và các chuyên gia kinh tế đã kiến nghị Chính phủ xem xét giảm mạnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường. Nếu đưa thuế bảo vệ môi trường về 0 đồng, giá xăng có thể giảm ngay lập tức từ 1.000 - 2.000 đồng/lít, giúp giảm bớt 30-40% áp lực chi phí vận hành cho các doanh nghiệp vận tải.

Giải pháp căn cơ từ dự trữ chiến lược và cơ chế giá

Để không rơi vào thế bị động mỗi khi thế giới biến động, giới chuyên gia cho rằng Việt Nam cần thay đổi tư duy quản lý năng lượng, coi đây là hạ tầng chiến lược tương tự giao thông hay logistics. Một trong những giải pháp then chốt là sớm xây dựng hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược quốc gia thay vì chỉ phụ thuộc vào dự trữ thương mại của doanh nghiệp.

Hiện tại, mức dự trữ của Việt Nam mới chỉ đáp ứng khoảng 30-50 ngày sử dụng, trong đó nguồn dự trữ quốc gia chỉ chiếm khoảng 7 ngày. Mục tiêu đặt ra là phải nâng năng lực dự trữ lên mức 75-90 ngày nhập ròng. Để thực hiện điều này, Nhà nước có thể huy động nguồn lực xã hội bằng cách thuê kho của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế để giảm áp lực ngân sách đầu tư ban đầu.

Song song đó, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh đề xuất cần thiết kế cơ chế giá riêng cho phần xăng dầu sản xuất trong nước (hiện đáp ứng 70-75% nhu cầu từ nhà máy Nghi Sơn và Dung Quất). Thay vì neo hoàn toàn theo giá thành phẩm thế giới tại Singapore, việc tính toán dựa trên giá thành sản xuất thực tế sẽ tạo ra một vùng đệm an toàn, giúp giá bán lẻ nội địa ổn định hơn trước các cú sốc từ thị trường quốc tế.

Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng các kịch bản ứng phó, bao gồm cả phương án ứng trước nguồn dự phòng và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế để bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn cao điểm này.