Ngày 8/6/2026, Trung Quốc chính thức khởi công dự án kênh đào mới Tam Hiệp, một công trình hạ tầng giao thông đường thủy quy mô lớn được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực vận tải trên sông Dương Tử, thúc đẩy phát triển Vành đai kinh tế sông Dương Tử và tăng cường kết nối logistics giữa khu vực miền Tây với các trung tâm kinh tế ven biển.

Theo Tân Hoa Xã, dự án được triển khai trong bối cảnh nhu cầu vận tải hàng hóa trên tuyến đường thủy dài nhất Trung Quốc tiếp tục gia tăng. Sau khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần giải quyết tình trạng quá tải tại khu vực đập Tam Hiệp, đồng thời khai thác hiệu quả hơn tiềm năng vận tải của sông Dương Tử.

Từ ý tưởng kéo dài hơn một thập kỷ đến ngày khởi công

Trong nhiều năm qua, khu vực Tam Hiệp với địa hình hiểm trở, nhiều ghềnh thác và hẻm núi sâu từng là trở ngại lớn đối với hoạt động giao thông đường thủy giữa tỉnh Tứ Xuyên và các khu vực trung lưu, hạ lưu sông Dương Tử. Việc xây dựng và đưa vào vận hành công trình thủy điện Tam Hiệp trước đây đã giúp hiện thực hóa mục tiêu hình thành tuyến vận tải đường sông an toàn và thông suốt ra biển.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng, năng lực thông hành hiện tại của hệ thống âu tàu Tam Hiệp dần bộc lộ những hạn chế. Vì vậy, Trung Quốc đã sớm nghiên cứu phương án xây dựng một tuyến đường thủy mới xuyên qua khu vực Tam Hiệp.

Từ năm 2013, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành khảo sát và nghiên cứu tính khả thi của dự án. Năm 2016, Kế hoạch 5 năm lần thứ 13 của Trung Quốc đề xuất thúc đẩy xây dựng tuyến đường thủy mới xuyên qua đập Tam Hiệp và hoàn thiện hệ thống giao thông tổng thể của khu vực.

Cùng năm, Quy hoạch tổng thể phát triển Vành đai kinh tế sông Dương Tử do Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện ban hành cũng xác định nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng tuyến đường thủy mới qua đập Tam Hiệp và các công trình hỗ trợ tại đập Gezhouba.

Đến năm 2021, Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 và Đề cương mục tiêu phát triển dài hạn đến năm 2035 tiếp tục yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu tiền khả thi đối với dự án kênh đào mới Tam Hiệp. Tháng 5/2025, báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án chính thức được phê duyệt, tạo cơ sở để công trình bước vào giai đoạn triển khai.

Tổng vốn đầu tư hơn 77 tỷ Nhân dân tệ

Theo hồ sơ dự án, Kênh đào mới Tam Hiệp bao gồm hai hạng mục chính là xây dựng tuyến kênh đào mới tại đập Tam Hiệp và mở rộng năng lực vận tải đường thủy tại đập Gezhouba. Tổng mức đầu tư cố định của toàn bộ dự án ước tính khoảng 77,208 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 300.000 tỷ đồng).

Sau khi hoàn thành, hệ thống giao thông đường thủy tại đập Tam Hiệp sẽ bao gồm bốn tuyến âu tàu kết hợp với cầu nâng tàu, đạt công suất thông hành khoảng 336 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Trong khi đó, đập Gezhouba sẽ được nâng cấp lên hệ thống bốn tuyến âu tàu với công suất thông qua đạt khoảng 360 triệu tấn mỗi năm, tăng đáng kể so với hiện nay.

Hạng mục trọng tâm của dự án là tuyến kênh đào mới nằm ở phía bắc hệ thống âu tàu Tam Hiệp hiện hữu. Công trình sẽ xây dựng hai tuyến âu tàu liên tục gồm năm cấp, có tổng chiều dài 6.680m. Mỗi buồng âu tàu dài 280m, rộng 40m ở đáy, đủ khả năng tiếp nhận tàu có trọng tải lên tới 10.000 tấn. Thời gian thi công dự kiến kéo dài 112 tháng, bao gồm 12 tháng chuẩn bị dự án.

Đối với đập Gezhouba, dự án sẽ phá dỡ âu tàu số 3 hiện nay để xây dựng hai âu tàu một cấp mới, đồng thời mở rộng và nâng cấp các tuyến đường thủy kết nối. Hạng mục này dự kiến hoàn thành trong 95 tháng, bao gồm cả thời gian chuẩn bị. Tổng khối lượng đào đắp của toàn bộ dự án được ước tính khoảng 160 triệu m³ đất đá, trong khi lượng bê tông sử dụng lên tới khoảng 10 triệu m³.

Nâng cao năng lực vận tải trên sông Dương Tử

Theo ông Niu Xinqiang, Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc và là nhà khoa học trưởng của Tập đoàn Thiết kế sông Dương Tử, việc xây dựng kênh đào mới sẽ phát huy tối đa lợi thế vận tải của tuyến đường thủy sông Dương Tử, đồng thời tăng cường hiệu quả kết nối giữa vận tải đường bộ, đường sắt và đường thủy.

Ông cho biết sau khi dự án hoàn thành, chi phí vận chuyển hàng hóa dự kiến sẽ giảm trung bình hơn 6 tỷ Nhân dân tệ mỗi năm nhờ năng lực vận tải được nâng cao và thời gian lưu thông được rút ngắn.

Đặc biệt, khả năng vận tải trực tiếp giữa các cảng sông và cảng biển sẽ được cải thiện đáng kể. Các tàu trọng tải 10.000 tấn có thể đi thẳng đến các khu vực phía Tây Trung Quốc mà không cần thực hiện nhiều khâu trung chuyển như trước đây. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Giới chuyên gia nhận định kênh đào mới Tam Hiệp là một trong những dự án hạ tầng chiến lược quan trọng nhất được triển khai trên dòng chính sông Dương Tử trong những năm gần đây. Đồng thời sẽ trở thành trung tâm giao thông đường thủy nội địa hoạt động thường xuyên đầu tiên trên thế giới.

Công trình không chỉ góp phần giải quyết các điểm nghẽn về giao thông đường thủy tại khu vực Tam Hiệp mà còn tạo động lực mới cho quá trình phát triển Vành đai kinh tế sông Dương Tử..Việc nâng cao năng lực vận tải của tuyến đường thủy huyết mạch này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ lưu thông hàng hóa giữa miền Tây và miền Đông Trung Quốc, tăng cường khả năng kết nối với các cảng biển quốc tế, đồng thời hỗ trợ quá trình xây dựng mô hình phát triển kinh tế mới dựa trên sự kết hợp giữa thị trường nội địa và hội nhập quốc tế.

Sau hơn một thập kỷ nghiên cứu, lập quy hoạch và hoàn thiện các thủ tục cần thiết, dự án Kênh đào mới Tam Hiệp chính thức bước vào giai đoạn xây dựng. Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới cho vận tải thủy nội địa Trung Quốc, tiếp tục củng cố vai trò của sông Dương Tử như một hành lang kinh tế và logistics chiến lược của quốc gia.