Phát hiện thành phố cổ 3.500 năm tuổi dưới đáy biển, vẫn gần như nguyên vẹn
Được tìm thấy cách đây gần 60 năm, Pavlopetri là một trong số ít đô thị cổ dưới đáy biển vẫn giữ được quy hoạch tương đối hoàn chỉnh.
Ngoài khơi vùng Laconia ở miền Nam Hy Lạp tồn tại một trong những di chỉ khảo cổ dưới nước đặc biệt nhất thế giới mang tên Pavlopetri. Được xác định có niên đại khoảng 3.500 năm, đây được xem là thành phố ngập nước cổ nhất châu Âu và là một trong những đô thị dưới đáy biển được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Pavlopetri nằm gần đảo Elafonisos ngoài khơi vùng Laconia ở độ sâu chỉ khoảng 3 - 4m. Khu di tích được nhà địa chất học Nicholas Flemming phát hiện vào năm 1967 và nhanh chóng trở thành tâm điểm nghiên cứu của giới khoa học.
Không giống nhiều di chỉ dưới nước chỉ còn sót lại những bức tường đổ nát, Pavlopetri vẫn lưu giữ gần như nguyên vẹn dấu vết của một đô thị cổ.
Các nhà nghiên cứu ghi nhận dấu tích của hệ thống đường phố, quảng trường, sân trong, cầu thang, mạng lưới thoát nước cùng nhiều công trình dân cư - cho thấy nơi đây từng là một cộng đồng phát triển.
Kết quả khảo cổ xác định thành phố đã tồn tại ít nhất khoảng 3.500 năm, thuộc thời kỳ đồ đồng Mycenae. Thậm chí, một số bằng chứng cho thấy con người có thể đã sinh sống tại khu vực này từ khoảng năm 2800 trước Công nguyên, đưa Pavlopetri trở thành một trong những đô thị cổ nhất từng được biết đến dưới đáy biển.
Một trong những điểm gây ấn tượng mạnh với các nhà khoa học là mức độ bảo tồn hiếm thấy của di tích. Do bị nước biển bao phủ từ rất sớm và hầu như không chịu tác động của các hoạt động xây dựng hiện đại, cấu trúc của thành phố vẫn được lưu giữ rõ nét sau hàng thiên niên kỷ.
Thay vì khai quật trên diện rộng, các nhóm nghiên cứu đã kết hợp công nghệ sonar, chụp ảnh dưới nước và dựng mô hình 3D để tái hiện toàn bộ khu đô thị. Kết quả khảo sát cho thấy Pavlopetri có diện tích khoảng 9.000 m2, bao gồm ít nhất 15 công trình kiến trúc, nhiều tuyến đường và những khu vực được cho là phục vụ hoạt động thương mại.
Nguyên nhân khiến thành phố biến mất dưới mặt biển đến nay vẫn được nghiên cứu, song giả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất là sự kết hợp giữa các trận động đất mạnh và biến động địa chất.
Do nằm trong khu vực có hoạt động kiến tạo mạnh, bờ biển Hy Lạp đã nhiều lần dịch chuyển. Cùng với hiện tượng mực nước biển dâng sau Kỷ Băng hà, các yếu tố này được cho là đã khiến Pavlopetri chìm xuống dưới mặt nước.
Đối với giới khảo cổ, Pavlopetri có giá trị đặc biệt bởi đây gần như là "kho tư liệu sống" về đời sống đô thị thời đồ đồng.
Cách quy hoạch đường sá, bố trí nhà cửa, hệ thống hạ tầng và dấu tích kho chứa hàng giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về kiến trúc, hoạt động thương mại cũng như tổ chức xã hội của nền văn minh Mycenae – một trong những nền văn minh đặt nền móng cho Hy Lạp cổ đại.
Hiện nay, Pavlopetri đã trở thành một điểm đến khảo cổ dưới nước nổi tiếng của Hy Lạp. Với độ sâu không lớn và làn nước trong, du khách có thể lặn hoặc bơi trên mặt nước để quan sát trực tiếp những dấu tích còn lại của thành phố cổ.
