Năm 2010, tỷ phú Warren Buffett cùng Bill Gates và Melinda French Gates khởi xướng Giving Pledge (Cam kết Cho đi) với mục tiêu thuyết phục những người giàu nhất thế giới cam kết cho đi ít nhất một nửa tài sản của mình cho các hoạt động từ thiện.

Buffett khi đó tin rằng sáng kiến này có thể huy động hàng nghìn tỷ USD theo thời gian và tạo ra một chuẩn mực mới: các tỷ phú không chỉ kiếm tiền mà còn phải “trả lại cho xã hội”.

Trong những năm đầu, Giving Pledge nhanh chóng trở thành một xu hướng trong giới giàu có. Nhiều gia đình tỷ phú ký cam kết, và Buffett cùng vợ chồng Gates thậm chí còn thảo luận sáng kiến này với Tổng thống Barack Obama tại Nhà Trắng.

Thời điểm đó, hình ảnh “tỷ phú làm từ thiện” rất được xã hội tôn vinh. Các hoạt động của Quỹ Gates, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục Mỹ, y tế toàn cầu và bình đẳng giới, nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cả hai đảng chính trị.

Làn sóng phản ứng trong giới tỷ phú

Trong hai năm gần đây, một số tỷ phú bắt đầu chỉ trích hoặc rút lại cam kết. Một người ký sớm đã nói rằng ông đang “sửa đổi” lời hứa để phù hợp với các dự án kinh doanh vì lợi nhuận của mình. Một người khác thậm chí ký rồi rút chữ ký, điều chưa từng xảy ra trước đó.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng tỏ ra lạnh nhạt với sáng kiến này, thậm chí một số nhân vật trong chính quyền xem nó như một trò đùa. Theo nhiều nguồn tin, một số tỷ phú công nghệ ủng hộ ông Trump còn âm thầm tìm cách làm suy yếu Giving Pledge.

Trong khi đó, thay vì tham gia hoạt động từ thiện phi chính trị, nhiều tỷ phú hiện nay chọn cách chi tiền trực tiếp cho các chiến dịch bầu cử ở Mỹ để gây ảnh hưởng.

Nhà xã hội học Aaron Horvath, người nghiên cứu Giving Pledge, cho rằng sáng kiến này phản ánh tinh thần của thời kỳ 2010, khi từ thiện của giới tỷ phú được xem như nghĩa vụ xã hội.

Ngày nay, theo ông, nhiều tỷ phú tin rằng họ có thể tập trung kiếm tiền mà không cần tham gia những cam kết từ thiện mang tính biểu tượng.

Sự thay đổi trong tư duy về từ thiện

Trong môi trường kinh doanh hiện nay, đặc biệt tại Silicon Valley, một số tỷ phú coi hoạt động từ thiện truyền thống chỉ là công cụ quan hệ công chúng.

Theo quan điểm này, đóng góp lớn nhất cho xã hội không phải là cho tiền từ thiện mà là xây dựng doanh nghiệp thành công. Elon Musk, người giàu nhất thế giới, từng nói rằng các công ty của ông “chính là hoạt động từ thiện”.

Ngoài ra, uy tín của một trong những nhân vật trung tâm của Giving Pledge - Bill Gates - cũng bị ảnh hưởng bởi các tiết lộ liên quan đến Jeffrey Epstein. Vụ bê bối này góp phần dẫn đến cuộc ly hôn của Gates và Melinda French Gates năm 2021, và Melinda rời khỏi quỹ vào 2024.

Một số mục tiêu của Quỹ Gates, đặc biệt trong lĩnh vực y tế toàn cầu, cũng bị chính quyền ông Trump chỉ trích mạnh mẽ, khiến môi trường chính trị đối với sáng kiến này trở nên khó khăn hơn.

Những người chỉ trích mạnh mẽ

Một trong những người phản đối Giving Pledge nổi bật nhất là Peter Thiel, tỷ phú công nghệ và người ủng hộ ông Trump. Ông cho biết đã khuyên khoảng một chục người ký cam kết rút lại chữ ký. Theo Thiel, nhiều người đã nói với ông rằng họ hối tiếc vì đã ký.

Triết lý từ thiện của Thiel tập trung vào các doanh nghiệp vì lợi nhuận, chẳng hạn quỹ của ông hỗ trợ những người bỏ học đại học để khởi nghiệp.

Ngoài ra, nhà đầu tư công nghệ Marc Andreessen cho rằng trước đây tồn tại một “thỏa thuận ngầm”: các tỷ phú kiếm tiền, sau đó làm từ thiện và được xã hội ca ngợi.

Theo ông, “thỏa thuận đó đã sụp đổ” trong bối cảnh nhiều tổ chức phi lợi nhuận bị chỉ trích và các cuộc tranh luận về bất bình đẳng tài sản ngày càng gay gắt.

Số người ký cam kết giảm mạnh

Mặc dù vậy, Giving Pledge từng đạt được những thành công đáng kể.

Hơn 250 gia đình đã ký cam kết, bao gồm những nhân vật nổi tiếng như Mike Bloomberg, Sam Altman và MacKenzie Scott. Đối với nhiều tỷ phú, việc ký vào sáng kiến này giống như tuyên bố vị thế của mình trong giới siêu giàu.

MacKenzie Scott ký cam kết năm 2019 sau khi ly hôn Jeff Bezos, và sau đó đã trở thành một trong những nhà từ thiện tích cực nhất thế giới.

Tuy nhiên, số lượng người ký mới đang giảm mạnh:

• 113 người trong 5 năm đầu
• 72 người trong 5 năm tiếp theo
• 43 người trong 5 năm gần đây
• Riêng năm 2024 chỉ có 4 người ký.

Theo Tom Tierney của tổ chức Bridgespan, nguyên nhân là sự suy giảm niềm tin xã hội và sự phân cực chính trị. Ngày nay, các tỷ phú có thể bị chỉ trích khi cho đi nhiều tiền hơn là được ca ngợi, điều ít xảy ra cách đây 15 năm.

Ngoài ra, nhiều người ký gần đây ít nổi tiếng hơn hoặc đến từ ngoài Mỹ, và việc truyền thông đưa tin cũng ít hơn.

Những hạn chế của Giving Pledge

Trên thực tế, Giving Pledge không có cơ chế bắt buộc thực hiện.

Những người tham gia chỉ cần đồng ý công bố cam kết và thường viết một lá thư giải thích quyết định của mình trên trang web của quỹ. Họ cũng được mời tham dự các cuộc gặp thường niên của các tỷ phú tham gia sáng kiến.

Quan trọng hơn, không có hệ thống theo dõi hoặc cưỡng chế việc thực hiện lời hứa. Ngay từ đầu, Buffett đã nhấn mạnh rằng đây chỉ là một “cam kết đạo đức”.

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều người ký cam kết không cho đi tiền đủ nhanh để làm giảm tài sản ròng của họ. Nhiều khoản quyên góp được chuyển vào các quỹ trung gian hoặc được thực hiện sau khi người ký qua đời.