Mới đây, NSND, Đại tá Tự Long khiến nhiều khán giả chú ý khi chia sẻ hình ảnh ngồi trong phòng làm việc với bàn đầy tài liệu và sách vở. Nam nghệ sĩ cho biết đang tập trung ôn thi nên xin phép tạm thời “không tiếp khách” và hẹn gặp lại mọi người sau khi hoàn thành kỳ thi.

Trên trang cá nhân, anh viết: “Nhà cháu đang ôn thi nên không tiếp khách. Các bác thông cảm. Gặp sau gặp sau nhé".

Dù không tiết lộ đang tham gia chương trình học hay kỳ thi nào, chia sẻ của Tự Long nhanh chóng nhận được nhiều lời động viên từ đồng nghiệp và khán giả. Phía dưới bài đăng, NSND Minh Hòa bình luận: “Chúc em hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ (thi tốt nhé)".

Nhiều ý kiến bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tinh thần học tập bền bỉ của nam nghệ sĩ, nhất là khi anh đang đảm nhiệm nhiều vai trò trong lĩnh vực nghệ thuật và quản lý.

Thực tế, việc tiếp tục học tập không phải điều mới với Tự Long. Cuối tháng 11/2025, anh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Lịch sử sân khấu tại Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam.

Đề tài luận án mang tên "Đặc điểm nghệ thuật chèo của Nhà hát Chèo Quân đội". Nội dung nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về nghệ thuật chèo của Nhà hát Chèo Quân đội, nhận diện những đặc điểm về nội dung, hình thức nghệ thuật, đồng thời đề xuất giải pháp gìn giữ và phát huy bản sắc của đơn vị trong bối cảnh hội nhập.

Sau phần trình bày và trả lời các câu hỏi chuyên môn, Tự Long nhận được 100% số phiếu công nhận học vị Tiến sĩ.

Theo đánh giá của Hội đồng, công trình góp phần bổ sung cơ sở lý luận về đặc điểm nghệ thuật của Nhà hát Chèo Quân đội, đồng thời đưa ra những định hướng phục vụ công tác sáng tác, dàn dựng, đào tạo, quản lý và quảng bá nghệ thuật chèo trong giai đoạn mới.

Sau buổi bảo vệ luận án, bà xã Minh Nguyệt chia sẻ đây là dấu mốc đáng nhớ sau một hành trình học tập và lao động nghiêm túc, đồng thời chúc mừng chồng hoàn thành công trình nghiên cứu có giá trị chuyên môn đối với nghệ thuật chèo trong môi trường quân đội.

Từ người thợ mộc đến NSND, Đại tá và Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội

Sinh năm 1973 tại Bắc Ninh, NSND, Đại tá Tự Long lớn lên trong gia đình có truyền thống nghệ thuật. Bố mẹ anh là cặp nghệ sĩ dân ca Tự Lẫm - Minh Phức, đều được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Bố anh từng đảm nhiệm cương vị Trưởng đoàn Quan họ Bắc Ninh trong những năm đầu thành lập, còn mẹ là liền chị quan họ nổi tiếng của vùng Kinh Bắc.

Ngay từ nhỏ, Tự Long đã được cha mẹ dạy hát chèo và sớm tiếp xúc với môi trường sân khấu. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế gia đình khiến anh chưa thể theo đuổi nghệ thuật ngay sau khi học hết phổ thông. Theo định hướng của gia đình, anh thi vào Khoa Mộc dân dụng, Trường Trung cấp Xây dựng Bắc Ninh.

Sau khi tốt nghiệp, Tự Long không có điều kiện mở xưởng nên đi làm thuê với nghề thợ mộc. Để trang trải cuộc sống và phụ giúp gia đình, anh tiếp tục làm nhiều công việc lao động phổ thông như lơ xe tuyến Bắc Ninh - Hà Nội, phụ hồ tại các công trình xây dựng, chạy xe ôm. Có giai đoạn, anh từng tìm cơ hội xuất khẩu lao động nhưng không thành.

Sau một thời gian làm việc và tích lũy, Tự Long thi vào Khoa Chèo - Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội. Trong thời gian còn là sinh viên, anh được bạn bè gọi với biệt danh "Long Chèo", thường tham gia dẫn chương trình và biểu diễn tại các sân khấu dành cho sinh viên.

Năm 1999, sau khi tốt nghiệp, anh về công tác tại Đoàn Chèo Tổng cục Hậu cần, tiền thân của Nhà hát Chèo Quân đội ngày nay. Khởi đầu với những vai diễn nhỏ, thậm chí đảm nhận cả những vai cầm cờ, chạy hiệu trên sân khấu, Tự Long từng bước khẳng định năng lực bằng sự bền bỉ trong lao động nghệ thuật.

Các nghệ sĩ gạo cội trong làng chèo sớm ghi nhận tố chất của Tự Long. Nghệ sĩ Đoàn Thanh Bình - một trong những người thầy đầu tiên của anh, từng đánh giá học trò có giọng hát tốt, khả năng tiếp thu nhanh. NSND Trần Bảng cũng nhận xét anh có tố chất đảm nhận các vai nam chính của nghệ thuật chèo. Đặc biệt, NSND Tào Mạt - tác giả của nhiều tác phẩm chèo nổi tiếng, từng tin tưởng giao Tự Long thể hiện nhiều vai diễn do ông sáng tác.

Song song với hoạt động sân khấu, năm 2000, Tự Long bắt đầu tham gia chương trình "Gặp nhau cuối tuần", kết hợp cùng NSND Xuân Bắc trong nhiều tiểu phẩm hài. Sự ăn ý của hai nghệ sĩ giúp tên tuổi Tự Long đến gần hơn với đông đảo khán giả truyền hình. Sau đó, anh tiếp tục ghi dấu ấn qua chương trình "Táo quân - Gặp nhau cuối năm", đảm nhận nhiều vai Táo ở các lĩnh vực khác nhau như Giao thông, Giáo dục, Thể thao, Môi trường, Xã hội... Cùng với Quốc Khánh, Xuân Bắc, Chí Trung, Quang Thắng và Vân Dung, Tự Long trở thành một trong những gương mặt quen thuộc của chương trình mỗi dịp Tết Nguyên đán.

Bên cạnh sân khấu chèo và hài kịch, anh còn tham gia một số dự án phim truyền hình như "Nấc thang mới". Năm 2025, NSND Tự Long tham gia dự án điện ảnh "Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh" của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình. Bộ phim dự kiến ra rạp vào dịp Quốc khánh 2/9/2026.

Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, Tự Long giành tổng cộng 13 Huy chương Vàng và Bạc tại các hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc, gồm 7 Huy chương Vàng và 6 Huy chương Bạc ở nhiều loại hình biểu diễn.

Những thành tích này là cơ sở để anh được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2012. Ba năm sau, Tự Long được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân khi mới ngoài 40 tuổi, trở thành một trong những nghệ sĩ chèo đạt danh hiệu cao quý này ở độ tuổi tương đối trẻ.

Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, Tự Long còn gắn bó với môi trường quân đội. Ngày 15/9/2014, anh được bổ nhiệm giữ chức Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội. Đến ngày 30/7/2020, anh được phong quân hàm Đại tá. Năm 2024, anh được bổ nhiệm giữ cương vị Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội.

Năm 2024 cũng ghi thêm một dấu ấn khác trong sự nghiệp của Tự Long khi anh tham gia chương trình "Anh trai vượt ngàn chông gai". Với nhiều tiết mục khai thác chất liệu văn hóa dân gian, nghệ thuật chèo và truyền thống cách mạng như "Có không giữ, mất đừng tìm", "Chiếc khăn piêu", "Mẹ yêu con", anh được trao giải "Anh tài của các anh tài". Sau chương trình, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh Tự Long là Nghệ sĩ truyền cảm hứng vì những đóng góp trong việc lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống tới công chúng.

Tổ ấm bên người vợ kém 12 tuổi

Song hành với sự nghiệp nghệ thuật và công tác quản lý, NSND, Đại tá Tự Long xây dựng cuộc sống gia đình ổn định sau những thăng trầm trong đời sống riêng.

Sau cuộc hôn nhân đầu tiên không trọn vẹn, năm 2015, anh kết hôn với Minh Nguyệt - giảng viên Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Thời điểm kết hôn, bà xã của nam nghệ sĩ mang quân hàm Đại úy và kém anh 12 tuổi.

Hiện vợ chồng Tự Long có 3 người con. Dù đảm nhận nhiều công việc với lịch hoạt động dày đặc, anh vẫn duy trì quỹ thời gian dành cho gia đình. Trên trang cá nhân, nam nghệ sĩ thường chia sẻ những khoảnh khắc đời thường, các chuyến đi cùng vợ con và những hoạt động ngoài sân khấu.

Ở tuổi ngoài 50, Tự Long hiện đảm nhiệm nhiều vai trò, từ nghệ sĩ biểu diễn, nhà quản lý đến sĩ quan quân đội và nhà nghiên cứu. Trong các cuộc trò chuyện với truyền thông, anh nhiều lần cho biết mong muốn lớn nhất là giữ được sự ổn định về công việc, gia đình và điều kiện kinh tế để làm nền tảng cho cuộc sống lâu dài.

Nam nghệ sĩ cũng từng chia sẻ, điều khiến anh cảm thấy hạnh phúc là được trải nghiệm nhiều dạng vai diễn, có cơ hội khám phá những sắc thái khác nhau của nghệ thuật sân khấu. Theo Tự Long, đó là hành trình giúp người nghệ sĩ tích lũy trải nghiệm nghề nghiệp và hoàn thiện bản thân qua từng giai đoạn.