Sáng 25/6, tại thành phố Cần Thơ, Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam phối hợp cùng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo “Doanh nghiệp nông nghiệp trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại”.

Gia tăng áp lực từ các rào cản thương mại quốc tế

Những năm qua, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực, từng bước chinh phục các thị trường lớn. Tuy nhiên, theo ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, số vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam đang tăng nhanh, với 321 vụ từ 27 thị trường tính đến tháng 5/2026.

Sự gia tăng này là hệ quả từ quá trình tăng tốc tự do hóa thương mại kết hợp với xu thế bảo hộ khó lường. Trong đó, xuất hiện thường xuyên các vụ điều tra gian lận xuất xứ và lẩn tránh biện pháp phòng vệ.

Đáng chú ý, đối tượng bị điều tra đã dịch chuyển mạnh mẽ từ nhóm hàng công nghiệp sang nông, lâm, thủy sản như tôm, cá tra, mật ong, gỗ và gần đây là mặt hàng gạo.

Thực tế, nhiều ngành hàng từng đối diện với các vụ kiện chống bán phá giá gay gắt, gây khó khăn kéo dài cho hoạt động xuất khẩu và sinh kế của nông dân. Dù Cục Phòng vệ thương mại đã hỗ trợ giữ mức thuế 0 USD/kg cho cá tra phi lê đông lạnh tại Hoa Kỳ hay giảm thuế mật ong, các doanh nghiệp vẫn gặp nhiều thách thức.

Rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở việc phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp có quy mô vừa và nhỏ. Khi đối diện với các vụ kiện kéo dài, các đơn vị này thường hạn chế về nguồn lực, kiến thức và rơi vào thế bị động. Bên cạnh đó, các quy định tại thị trường nhập khẩu ngày càng phức tạp, khối lượng công việc lớn và thời gian gấp rút cũng tạo nên những áp lực không nhỏ.

Minh bạch vùng nguyên liệu: "Lá chắn" bền vững cho nông sản

Tại hội thảo, các chuyên gia khẳng định việc chứng minh hàng hóa minh bạch và bền vững là yếu tố quyết định trong môi trường thương mại quốc tế hiện nay.

Ông Phạm Hoàng Lâm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Lam Rice Group nhấn mạnh, phòng vệ thương mại không bắt đầu ở cảng xuất khẩu mà bắt đầu từ cánh đồng. Khách hàng quốc tế ngày nay không chỉ đánh giá sản phẩm qua chất lượng hay giá bán mà còn xem xét toàn bộ quy trình từ nguồn gốc xuất xứ đến trách nhiệm với môi trường.

Do đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu nông sản xuất khẩu phục vụ truy xuất nguồn gốc chính là năng lực tự bảo vệ cốt lõi của mỗi doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, bà Huỳnh Thị Ngọc Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ) cho rằng, năng lực ứng phó của doanh nghiệp phụ thuộc vào vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, có mã số vùng trồng và nhật ký sản xuất số hóa.

Doanh nghiệp cần từ bỏ tư duy thu mua ngắn hạn, chuyển sang đầu tư dài hạn và đồng hành cùng nông dân quản lý dữ liệu ngay từ khi gieo hạt.

Về phía cơ quan quản lý, bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài (Cục Phòng vệ thương mại) đề xuất doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hồ sơ minh bạch, duy trì sổ sách kế toán chuẩn quốc tế và xây dựng chiến lược xử lý thống nhất ngay từ trước khi vụ việc xảy ra.

Xây dựng niềm tin thị trường bằng sự minh bạch dữ liệu từ chính đồng ruộng được xem là lá chắn bền vững nhất để nông sản Việt tự tin vươn ra biển lớn.