Từ kinh nghiệm sản xuất đến những mô hình kinh tế hiệu quả

Ở xã Hòa Sơn, ông Dương Văn Vít lựa chọn hướng phát triển kinh tế gắn kinh doanh vật tư nông nghiệp với tư vấn kỹ thuật cho người sản xuất. Không chỉ cung ứng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, ông còn phối hợp với kỹ sư nông nghiệp và Chi hội Nông dân thôn 3 hướng dẫn bà con sử dụng vật tư theo nguyên tắc “4 đúng”, góp phần tiết kiệm chi phí và hạn chế tác động đến đất đai.

Từ năm 2021 đến năm 2026, tổng thu nhập của gia đình ông từ kinh doanh kết hợp sản xuất nông nghiệp ước đạt khoảng 10 tỷ đồng. Đáng chú ý, đối với những hộ gặp khó khăn về vốn đầu vụ, gia đình ông tạo điều kiện mua vật tư trả chậm, không tính lãi. Cách làm này vừa hỗ trợ người dân duy trì sản xuất, vừa tạo sự gắn kết giữa hoạt động kinh doanh với nhu cầu thực tế của nông nghiệp địa phương.

Tại thôn Tam Đồng, xã Tam Giang, gia đình bà Hoàng Thị Đặng phát triển trang trại nuôi khoảng 7.000 con gà lấy trứng, đồng thời kinh doanh thức ăn chăn nuôi. Thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô đàn, gia đình chú trọng tính toán hiệu quả, chủ động các khâu chăm sóc và tìm kiếm đầu ra phù hợp với thị trường.

Trong khi đó, ông Trần Văn Điện ở xã Hòa Mỹ phát triển mô hình kết hợp trồng rừng, chăn nuôi heo rừng lai thương phẩm và tận dụng gỗ rừng trồng sau khai thác để sản xuất than. Với 115 ha rừng trồng và hơn 450 con heo rừng lai, cơ sở của ông sản xuất hơn 640 tấn than mỗi năm, mang lại thu nhập bình quân trên 1 tỷ đồng.

Ba mô hình với những cách tổ chức khác nhau cho thấy nông dân đang chủ động tìm hướng khai thác hiệu quả nguồn lực sẵn có. Giá trị kinh tế không chỉ đến từ cây trồng, vật nuôi mà còn từ việc kết hợp nhiều hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ và hỗ trợ cộng đồng.

Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả lâu dài, kinh nghiệm của từng hộ cần được bổ sung bằng kiến thức khoa học, khả năng tính toán chi phí và sự nhạy bén trước biến động thị trường. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình chuyển đổi từ sản xuất dựa nhiều vào tập quán sang sản xuất có kế hoạch, chú trọng chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Liên kết để thích ứng với thị trường

Sự thay đổi trong tư duy sản xuất đang được thúc đẩy thông qua hoạt động tập huấn kỹ thuật, nhân rộng mô hình và tổ chức lại các mối liên kết trong nông nghiệp Đắk Lắk.

Giai đoạn 2021 - 2026, toàn tỉnh có hơn 1.200 mô hình trình diễn sản xuất nông nghiệp ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật được hỗ trợ, hướng dẫn xây dựng và nhân rộng. Các cấp Hội Nông dân tổ chức 330 lớp tập huấn khoa học kỹ thuật cho 33.135 lượt hội viên, nông dân; đồng thời tổ chức 264 buổi hội thảo với 11.766 lượt người tham gia.

Bình quân mỗi năm, toàn tỉnh có khoảng 143.500 hộ đạt danh hiệu nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp. Thu nhập bình quân của nhóm hộ này tăng từ 1,5 - 3 lần so với giai đoạn 2016 - 2021. Những kết quả đó phản ánh nỗ lực đầu tư, học hỏi và đổi mới phương thức sản xuất của người nông dân.

Theo bà H Giang Niê, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, chuyển biến đáng chú ý là nông dân từng bước thay đổi tư duy, từ sản xuất những gì mình có sang đáp ứng nhu cầu thị trường, quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, quy trình canh tác và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Thực tế, khi giá nông sản biến động và yêu cầu của thị trường ngày càng cao, sản xuất riêng lẻ bộc lộ nhiều hạn chế. Một hộ có thể làm ra sản phẩm tốt nhưng khó duy trì nguồn cung ổn định, kiểm soát đồng đều chất lượng hoặc đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc nếu thiếu sự phối hợp với những chủ thể khác.

Toàn tỉnh hiện có 185 hợp tác xã liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với 34 doanh nghiệp; 276 trang trại, gia trại và 15.525 hộ nông dân tham gia liên kết. Bên cạnh đó, 104 hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong các lĩnh vực như tưới nhỏ giọt, sấy nông sản, chế biến cà phê và sản xuất rau củ quả.

Thông qua các mối liên kết, nông dân có thêm điều kiện tổ chức sản xuất theo quy trình chung, kiểm soát chất lượng và tiếp cận thị trường. Vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp vì thế không chỉ dừng ở khâu thu mua mà còn gắn với định hướng sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng chuỗi cung ứng.

Chuyển đổi số tiếp tục mở thêm cơ hội quảng bá, tiêu thụ nông sản thông qua bán hàng trực tuyến, livestream và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Tuy nhiên, khả năng xuất hiện trên các nền tảng số không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tiêu thụ ổn định. Muốn duy trì thị trường, nông dân vẫn phải bảo đảm chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, sản lượng phù hợp và thực hiện đúng cam kết với đối tác.

Đặc biệt, các yêu cầu về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và chống phá rừng của Liên minh châu Âu đang đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn đối với nhiều mặt hàng nông sản. Điều này đòi hỏi người sản xuất phải chủ động cập nhật quy định, điều chỉnh quy trình canh tác và phối hợp chặt chẽ hơn với hợp tác xã, doanh nghiệp.

Hành trình đổi mới của nông dân Đắk Lắk vì thế không chỉ nằm ở việc tăng quy mô hay áp dụng thêm kỹ thuật mới. Điều quan trọng hơn là hình thành phương thức sản xuất có tính toán, có liên kết và hướng đến nhu cầu thực tế của thị trường. Khi người nông dân làm chủ được quy trình sản xuất, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, hiệu quả kinh tế mới có cơ sở để duy trì ổn định và phát triển lâu dài.