Cơ quan Dịch vụ Xuất nhập cảnh Nhật Bản vừa ra thông báo tạm dừng cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện đối với hồ sơ xin thị thực lao động tay nghề loại I kể từ ngày 13/4. Quyết định đột ngột này đang làm gia tăng áp lực cạnh tranh thu hút lao động nước ngoài, trong bối cảnh xứ sở hoa anh đào ngày càng phụ thuộc vào nguồn nhân lực nhập cư để bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong ngành dịch vụ. 

Theo quy định, thị thực lao động kỹ năng đặc biệt loại I cho phép người nước ngoài làm việc tại Nhật Bản tối đa 5 năm nhưng không được bảo lãnh người thân. Trong khi đó, thị thực loại II không giới hạn thời gian lưu trú và cho phép người lao động đoàn tụ gia đình. Hệ thống visa này được giới thiệu từ năm 2019 và đã mang lại những thay đổi đáng kể cho ngành công nghiệp nhà hàng.

Số liệu sơ bộ cho thấy, tính đến cuối tháng 2, số lao động nước ngoài sở hữu thị thực lao động tay nghề trong lĩnh vực nhà hàng đã đạt khoảng 46.000 người. Con số này đang tiến rất gần mức trần 50.000 người vốn được đặt ra cho toàn bộ năm tài chính 2028.

Trái ngược với sự bùng nổ của ngành nhà hàng, tại các lĩnh vực khác cũng thuộc diện diện visa lao động có tay nghề cao như xây dựng hay chăm sóc điều dưỡng, số lượng nhân sự được chấp nhận hiện vẫn thấp hơn nhiều so với hạn mức quy định.

Lệnh dừng cấp visa đột ngột từ cơ quan quản lý khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại nguy cơ gián đoạn toàn bộ kế hoạch tuyển dụng. Một số chủ nhà hàng lên tiếng cảnh báo rằng những lao động nước ngoài vốn đã được hỗ trợ xin thị thực có thể buộc phải trở về nước và không quay lại Nhật Bản, nếu quy trình cấp phép không được nối lại kịp thời.

Tại tập đoàn Skylark Holdings Co., doanh nghiệp này đang bị ảnh hưởng trực tiếp khi đã tuyển dụng 32 sinh viên trao đổi từ các quốc gia như Myanmar làm việc bán thời gian. Công ty đang trong quá trình hỗ trợ nhóm sinh viên này chuẩn bị cho kỳ thi lấy chứng chỉ loại I vào tháng 6 tới, với lộ trình thăng chức sau 2 năm làm việc và chuyển thành nhân viên chính thức khi họ đạt được chứng chỉ Loại II.

Chia sẻ với đài NHK, đại diện một chuỗi ramen với khoảng 200 cửa hàng trên toàn quốc cho biết lao động diện kỹ năng đặc biệt (SSW) làm việc tại bếp và chạy bàn đang chiếm khoảng 75 nhân viên, tương đương 1/4 đội ngũ toàn thời gian của hãng. Để phục vụ kế hoạch mở thêm cửa hàng trong năm tài chính hiện tại, chuỗi này đã phải gấp rút tuyển thêm 20 lao động nước ngoài ngay trước khi lệnh tạm dừng có hiệu lực.

Doanh nghiệp này từng dự định tuyển dụng các du học sinh quốc tế sau khi tốt nghiệp theo diện thị thực này, thậm chí đã gửi thư mời làm việc. Tuy nhiên, rào cản chính sách mới khiến kế hoạch bị đảo lộn hoàn toàn, buộc họ phải cân nhắc chuyển hướng sang diện lao động tay nghề cao để đào tạo cho các vị trí quản lý hoặc tập sự.

Một doanh nghiệp lớn khác là Mos Food Services cũng bày tỏ sự quan ngại tương tự khi họ đã và đang hỗ trợ nhiều lao động Việt Nam xin thị thực lao động tay nghề cao trong ngành dịch vụ ăn uống.

Ngành nhà hàng tại các đô thị lớn của Nhật Bản từ lâu đã có sức hút lớn đối với lao động nhập cư, đặc biệt là người Việt Nam.

Cô Hang, một nhân viên người Việt đang làm việc tại chi nhánh chuỗi cửa hàng ramen ở tỉnh Chiba, chia sẻ với NHK rằng cô từng đến Nhật Bản khoảng 10 năm trước theo chương trình thực tập sinh kỹ thuật tại một nhà máy chế biến thực phẩm ở tỉnh Aichi. Đến năm 2022, cô quyết định quay lại Nhật Bản theo diện visa SSW để tìm kiếm mức thu nhập tốt hơn.

Theo cô Hang, công việc tại các nhà hàng luôn được nhiều lao động Việt Nam quan tâm do các cơ sở này thường tập trung ở các đô thị lớn, mang lại môi trường năng động và tạo nhiều cơ hội sử dụng, trau dồi tiếng Nhật hơn so với môi trường làm việc khép kín tại các nhà máy.

Trước những rủi ro hiện hữu, Hiệp hội Dịch vụ Thực phẩm Nhật Bản, tổ chức đại diện cho khoảng 400 doanh nghiệp trong ngành, cảnh báo việc gián đoạn chính sách đột ngột có thể làm giảm sức hấp dẫn của thị trường lao động Nhật Bản đối với nhân lực nước ngoài trong dài hạn. Đồng thời, việc thiếu hụt người làm sẽ tác động trực tiếp đến kế hoạch mở rộng quy mô cũng như việc điều chỉnh giờ hoạt động của nhiều nhà hàng.

Để tháo gỡ khó khăn, hiệp hội này cho biết đang lên kế hoạch kiến nghị tới Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản - cơ quan quản lý ngành thực phẩm - xem xét nâng hạn ngạch lao động từ mức 50.000 người lên mức cao hơn nhằm phù hợp với thực tế thị trường.